BULGU: İmara Aykırı Yapılara İlişkin Encümen Kararlarının Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğü tarafından ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için düzenlenen yapı tatil zabıtlarına ilişkin mevzuatta öngörülen süre içerisinde ruhsat alınmayan veya ruhsata uygun hale getirilmeyen yapılara yönelik encümen kararlarının yerine getirilmediği görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Ruhsatsız veya Ruhsat ve Eklerine Aykırı Olarak Başlanan Yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığının ilgili idarece tespitinin yapılacağı, yapının mühürlenerek inşaatın derhal durdurulacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı maddenin devamında; durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılacağı, bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibinin, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak mührün kaldırılmasını isteyeceği, aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mührün kaldırılarak inşaatın devamına izin verileceği ifade edilmiştir.
Aksi durumda ruhsatın iptal edileceği, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan binaların, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılacağı, masrafının yapı sahibinden tahsil edileceği belirtilmiştir.
Ayrıca yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar (yıkım ve idari para cezası verilmesi yönünde karar idari bir işlem olup İdare Mahkemelerine 60 gün içerisinde başvurulması halinde itiraz yolu açıktır) ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapıların, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabileceği veya yıktırılabileceği, bu durumda yıkım maliyetlerinin %100 fazlası ile ilgili idareden tahsil edileceği, ilgili idarenin ödememesi durumunda 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunacağı hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı kaçak yapılar ile alakalı yasal süreler içerisinde inşaat ruhsatı alınmadığından bahisle 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32’nci maddesi gereğince İl Encümeni tarafından alınan yıkım kararlarının yasal süresi/süreci sonunda İdare lehine kesinleşmesine karşın toplam 17 adet yapı için herhangi bir işlem yapılmadığı tespit edilmiştir.
Ayrıca, imara aykırılığın giderilmemesi halinde ek mali külfetlerin doğabileceği anlaşılmıştır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; Kaçak yapıların yıkımı ile ilgili bir Komisyon teşkil edilmek suretiyle ilgili süreçlerin titizlikle takip edildiği belirtilmekle birlikte, söz konusu 17 adet kaçak yapıya ilişkin alınmış olan İl Encümeni Yıkım Kararlarının uygulanması ile ilgili olarak bir takım zorlukların bulunduğu, kimi kaçak yapı sahiplerinin İdari Yargıya başvurarak Yürütmeyi Durdurma Kararı aldıkları ve bu sebeple yıkım kararlarının uygulanamadığı, ayrıca idare mahkemesi kararlarının aynı zamanda temyiz başvurularına da konu edilmesi sebebiyle sürecin çok uzayabildiği ve telafisi imkansız durumlara yol açmamak adına yıkım kararlarının uygulanabilmesi için nihai yargı kararının beklendiği belirtilmiştir.
İdare tarafından kimi kaçak yapı sahiplerinin yargıya başvurarak yürütmeyi durdurma kararı almaları nedeniyle sürecin titizlikle takip edildiği ifade edilmişse de söz konusu kaçak yapılardan sadece 2 adet kaçak yapı sahibinin yargıya başvurarak yürütmeyi durdurma kararı aldıkları görülmüştür. İmara aykırılığın giderilmemesi halinde ek mali külfetlerin doğabileceği de dikkate alınarak mevzuat hükümleri çerçevesinde kesinleşen encümen kararlarının uygulanması gerektiği açıktır.
Sonuç olarak, yıkım kararı alınan ruhsatsız ya da ruhsat eklerine aykırı yapılara ilişkin gerek ek mali külfet gerekse ileride telafisi mümkün olmayan zararlar ile karşılaşılmaması için mevzuat hükümleri çerçevesinde kesinleşen encümen kararlarının uygulanması gerektiği düşünülmektedir.