|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Kapadokya bölgesinde imara aykırı yapıların yıkım sürecinin etkin bir şekilde işletilmediğini ortaya koymuştur. Kapadokya Alan Başkanlığı, geçiş dönemi koruma esasları ve mevcut planlara aykırı yapıların yıkımına ilişkin kararlar almış, ancak bu kararların büyük bir kısmı uygulanmamıştır. 2019 yılından bu yana alınan yıkım kararları arasında 420 yapı bulunmakta, bunlardan yalnızca 166’sının yıkımı gerçekleştirilmiştir. Bazı yıkım kararlarının 2016 yılına kadar uzandığı tespit edilmiştir.
Kapadokya Alan Başkanlığı’nın, bölgenin tarihi ve doğal değerlerini koruma görevini yerine getirebilmesi için bu yıkım süreçlerini zaman kaybetmeden başlatması gerekmektedir. Mevzuat gereği, Kapadokya Alan Komisyonu, bu tür yapıların yıkımını sağlamakla yetkilidir. Ancak, mevcut durum, yıkım kararlarının uygulanmaması nedeniyle bölgenin doğal ve tarihi dokusuna zarar verme riski taşımaktadır. Kamu idaresi, bu konudaki eksiklikleri gidermek amacıyla gerekli çalışmalara başladığını belirtmiştir. Bu durum, Kapadokya’nın korunması ve sürdürülebilir gelişimi açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: İmara Aykırı Yapılarla İlgili Yıkım Sürecinin İşletilmemesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kapadokya alan sınırları içerisinde Kapadokya geçiş dönemi koruma esasları ve kullanma şartları ile meri planlara ve Kapadokya Alan Komisyonu kararlarına aykırı yapı uygulamaları nedeniyle yıkım kararı alınan yapıların yıkımının yapılmadığı tespit edilmiştir.
Kapadokya Alan Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde aynen “Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin amacı; 23/5/2019 tarihli ve 7174 sayılı Kapadokya Alanı Hakkında Kanuna ekli harita ve koordinat listesinde sınırları belirtilen Kapadokya Alanının tarihi ve kültürel değerleri ile jeolojik/jeomorfolojik dokusunun ve doğal kaynak değerlerinin korunmasını, yaşatılmasını, geliştirilmesini, tanıtılmasını, gelecek kuşaklara aktarılmasını, planlanmasını, yönetilmesini ve denetlenmesini sağlamak üzere Kapadokya Alan Başkanlığının kurulması ile görev ve yetkilerini düzenlemektir.” denilmekte,
Mezkur Kararname’nin “Başkanlığın görev ve yetkileri” başlıklı 4’üncü maddesinin (h) bendinde ise “Kapadokya Alanında geçiş dönemi koruma esasları ve kullanma şartları ile meri planlara ve Komisyon kararlarına aykırı her türlü uygulamanın giderilmesini sağlamak, gerektiğinde aykırı uygulamaya konu yapı ve tesisleri yıkmak veya yıktırmak,..” düzenlemesi yer almaktadır.
7174 sayılı Kapadokya Alanı Hakkında Kanun’un “Genel esaslar” başlıklı 3’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında “Kapadokya Alanında geçiş dönemi koruma esasları ve kullanma şartları ile meri planlara ve Komisyon kararlarına aykırı uygulama yapılamaz. Bu Alanda her türlü aykırı uygulamanın giderilmesini sağlamak, gerektiğinde aykırı uygulamaya konu yapı ve tesisleri yıkmak veya yıktırmak İdarenin yetkisindedir…” denilmekte,
Aynı maddenin 3’üncü fıkrasında ise “Bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu, 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ile ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.;
Anılan Kanun’un “Kapadokya Alan Komisyonu” başlıklı 5’inci maddesinin 4, 5 ve 6’ıncı fıkralarında sırayla,
“(4) Kapadokya Alanında, 2863 sayılı Kanun ile kültür varlıklarını koruma bölge kurulları ile tabiat varlıklarını koruma bölge komisyonlarına verilen yetki ve görevler Komisyon tarafından kullanılır. Ayrıca, Komisyon Kapadokya Alanı içerisinde doğal sit alanlarının tescili, sınır değişiklikleri ve yeniden değerlendirilmesine yönelik karar almaya yetkilidir.
Komisyon, Kapadokya Alanında geçiş dönemi koruma esasları ve kullanma şartları ile meri planlara ilişkin her türlü fiziki ve inşai uygulamaya yönelik karar almaya yetkilidir.
2863 sayılı Kanunda ve diğer mevzuatta kültür varlıklarını koruma bölge kurulları ile tabiat varlıklarını koruma bölge komisyonlarına yapılan atıflar Kapadokya Alanı bakımından Komisyona yapılmış sayılır.” düzenlemeleri yer almaktadır.
Yukarıda özetlenen mevzuat düzenlemelerinden anlaşılacağı üzere, Kapadokya Alan Başkanlığı’nın temel ve öncelikli görevlerinden biri Kapadokya Alanının doğal ve tarihi dokusunu korumak amacıyla Kapadokya Alanındaki yapılaşmayı kontrol altında tutmaktır. Bu amaçla Kanunlara ve ikincil mevzuata aykırı olduğu tespit edilen yapıların yıkılmasına ilişkin karar alma yetkisi Kapadokya Alan Komisyonuna, görevi ise yine Başkanlığa verilmiştir.
Yapılan incelemede Kapadokya Alanı içerisinde, Kapadokya Alan Başkanlığı’nın kurulduğu 2019 yılından önce Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurullarınca alınmış olan kararlar ve 2019 yılından itibaren Kapadokya Alan Komisyonu’na alınan kararlarla beraber toplam 586 yapı hakkında mevzuata aykırı uygulamalar nedeniyle yıkım kararı olduğu, Kapadokya Alan Başkanlığı tarafından 2020-2022 yılları arasında 166 yapının yıkımının gerçekleştirildiği, ancak 420 yapı hakkında alınan yıkım kararlarının henüz uygulanmadığı görülmüştür.
Uygulanmayan yıkım kararlarının bir kısmının oldukça geçmişe dayandığı, öyle ki 2016 yılında alınmış kararların dahi olduğu tespit edilmiştir.
Başkanlığın mevzuatla kendisine verilen Kapadokya Alanı’nın doğal ve tarihi dokusunu koruma görevini yerine getirmesi ve İmar mevzuatına aykırı yapılaşma konusunda caydırıcılık sağlayabilmesi adına, yıkım kararı alınmış olan yapılara ilişkin yıkım sürecinin vakit kaybetmeksizin işletilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında bulgu konusu hususa ilişkin olarak gerekli çalışmalara başlandığı belirtilmiştir.