|
ÖZET: Katı atık hizmetlerinin imtiyaz yoluyla devredilmesi sürecinde, belediyenin bu hizmetlerin takibi ve kontrolü konusunda yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre, belediyeler katı atıkların toplanması, taşınması ve geri kazanımı gibi hizmetleri yürütmekle yükümlüdür. Ancak, Bilecik Belediyeler Birliği aracılığıyla devredilen bu hizmetlerde, toplanan atık miktarlarının ve maliyet bilgilerinin doğruluğu yeterince denetlenmemektedir. İmtiyaz sözleşmesinde, yüklenicinin sorumlulukları net bir şekilde belirlenmiş olmasına rağmen, uygulamada bu sorumlulukların yerine getirilip getirilmediği konusunda belirsizlikler bulunmaktadır.
Yüklenici, her ay belediyelere katı atıkların toplanma tonajı ve bedeli hakkında bilgi göndermekte, ancak bu bilgilerin doğruluğu ve maliyet hesaplamalarının şeffaflığı sağlanmamaktadır. Toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında gerekli detayların verilmediği ve tüm belediyelere aynı bedelin yansıtıldığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, imtiyaz sözleşmesinde belirtilen tesislerin zamanında yapılması ve elde edilen gelirlerin sorgulanması gibi konular da yeterince takip edilmemektedir. Sonuç olarak, katı atık hizmetlerinin maliyetleri ve hizmet kalitesi açısından belediyenin daha etkin bir takip mekanizması kurması gerekmektedir. Bu süreç, belde halkının hizmet bedellerinin adil ve şeffaf bir şekilde belirlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Belediyenin, bu konuda gerekli önlemleri alarak, vatandaşların yüksek maliyetlerle karşılaşmasının önüne geçmesi elzemdir. |
BULGU: İmtiyaz Yoluyla Devredilen Katı Atık Hizmetlerine Yönelik Takip ve Kontrol Mekanizmasının Kurulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Katı atık hizmetlerinin imtiyaz yoluyla gördürülmesi sürecinde, katı atıkların Belediye sınırlarından toplanıp toplanmadığının, Belediye sınırlarından toplanan katı atık miktarının ve Belediyeye fatura edilen maliyet bilgisinin doğruluğunun Belediye tarafından takip ve kontrolünün yapılmadığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’un “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde belediyenin çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık hizmetlerini yapacağı veya yaptıracağı; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde katı atıkların toplanması, taşınması, ayrıştırılması, geri kazanımı, ortadan kaldırılması ve depolanması ile ilgili bütün hizmetleri yapmak ve yaptırmak hususunda belediyenin yetki ve imtiyazının bulunduğu; aynı maddede katı atık hizmetlerinin Danıştay’ın görüşü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebileceği hüküm altına alınmıştır.
Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in “Evsel katı atık sistemi süreçleri” başlıklı 15’inci maddesinde toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında esas alacağı temel bileşenlerin toplama, taşıma, aktarma, geri kazanım, bertaraf ve satış olduğu belirtilmiştir. Mezkur Yönetmelik’e dayanılarak hazırlanan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuzda da konuyla her türlü detay verilmiştir.
Bilecik İlinde yer alan il, ilçe ve belde belediyelerince Bilecik Belediyeler Birliği kurulmuş, bu birlik marifetiyle de belediyelerin katı atık hizmetleri imtiyaz yoluyla bir firmaya devredilmiştir. Yapılan imtiyaz sözleşmesinde, toplam yatırım bedelinin finansmanından yüklenicinin sorumlu olduğu, ilave finansmana ihtiyaç olduğunda ilave finansmanın geri ödenmesinden de yüklenicinin sorumlu olduğu, bu miktarın tarife ile belirlenen hizmet bedeli kapsamında bir artış olarak kabul edilmeyeceği, katı atıkların değerlendirilmesi ile elde edilecek ürünleri müşterilerine ulaştırmak için yapılan tüm masrafların yükleniciye ait olduğu, biyogaz tesisi, enerji santrali ve kompost tesisi gibi birçok tesisin yüklenici tarafından belirlenen sürede yapılması gerektiği belirtilmiştir.
Katı atık hizmetlerini imtiyaz yoluyla devralan yüklenici, Bilecik Belediyeler Birliğine her bir belediyenin sınırlarında toplanan katı atık ile ilgili tonaj ve bedel bilgisini aylık olarak göndermektedir. Birlik ise yüklenici tarafından gönderilen bu dokümanları ilgisine göre belediyelere göndermekte ve belediyelerin ödeme yapmasını istemektedir.
Yüklenici tarafından Birliğe Birlik tarafından da belediyeye gönderilen belgeler incelenmiş; toplam sistem maliyetinin hesaplanmasında esas alınacak temel bileşenlerden olan toplama, taşıma, aktarma, geri kazanım, bertaraf ve satış hususlarında ayrıntı verilmediği sadece tonaj bilgisi ile ton başına toplam bedel bilgisi verildiği; katı atıkların toplanıp götürüldüğü entegre katı atık yönetim tesisine belediyelerin uzaklığı minimum ve maksimum 11 – 90 km olarak değişmesine rağmen tüm belediyelere ton başına aynı bedelin yansıtıldığı; toplam sistem maliyetinin tüm unsurlarına yönelik maliyet bilgisi temin edilmeden, bildirilen miktar ve birim bedelin olduğu gibi kabul edildiği görülmüştür. Kaldı ki imtiyaz sözleşmesinde de ücretlerin mevcut mevzuat çerçevesinde belirlenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Mevcut mevzuat olan anılan Yönetmelik ve bu Yönetmelik’e dayanılarak hazırlanan Evsel Katı Atık Tarifelerinin Belirlenmesine Yönelik Kılavuz, ücretlerin belirlenmesinde belirleyici olmalıdır. İlgili Kılavuzda, toplam sistem maliyetinin belirlenmesi, sonrasında ise kompost ve enerji satış gelirlerinin düşülerek net sistem maliyeti üzerinden tarife belirlenmesi gerektiği örneklendirilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, belediye kantarının aktif hale getirileceği, araçların boş ve dolu tartımlarının yapılacağı, günlük tonajların belediye tarafından takibinin gerçekleştirileceği, ilgili yükleniciye resmi yazının yazıldığı ifade edilerek bulguya iştirak edilmiştir. Takip ve kontrol mekanizmasının hayata geçirildiği bildirilse de yapılan tartımların durumuyla ilgili kanıtlayıcı belge sunulmamıştır. Ayrıca, bulguda belirtilen diğer hususlarla ilgili açıklama yapılmamıştır.
Sonuç olarak; Belediye sınırlarından toplanan katı atık miktarının, yüklenicinin bildirmiş olduğu miktar ile gerçekten uyumlu olup olmadığının; ton başına bildirilen bedelin toplama taşıma, bertaraf maliyetinin ne kadar üzerinde olduğunun; imtiyaz sözleşmesi gereği 2024 yılında çoktan yapılmış olması gereken tesislerden kompost veya enerji satışının olup olmadığının var ise elde edilen gelirin Belediye tarafından sorgulanması ve Belediye için önemli bir gider kalemi olan bu hizmetlere yönelik sürecin titizlikle takip edilmesi gerekmektedir. Belediyenin bu konuda katlanmış olduğu tüm giderlerin Belediyenin sınırlarında ikamet edenlere yansıtılacağı değerlendirilerek, belde halkının olması gerekenden yüksek bir bedel ile muhatap olmasının önüne geçilmesi sağlanmalıdır.