İnşaat/Şantiye Abonelerinin Takibinin Yapılmaması, Söz Konusu Abonelerden Kaynaklı Vadesi Geçmiş Borçların Tahsil Edilmemesi (Sayıştay)

BULGU: İnşaat/Şantiye Abonelerinin Takibinin Yapılmaması, Söz Konusu Abonelerden Kaynaklı Vadesi Geçmiş Borçların Tahsil Edilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

İdarece inşaat/şantiye aboneliği tesis edilen abonelere ilişkin inşaat ruhsatına istinaden tesis edilen abonelik işleminden sonraki sürecin (inşaatın tamamlanıp ilgili belediyeden yapı kullanma izin belgesinin alınması, tamamlanan ve kısmen ya da tamamen kullanılmaya başlanan bağımsız bölümler için yeni abonelik tesis edilmesi gereken aşamaya kadar olan süreç) takibinin yapılmadığı, söz konusu abonelerden kaynaklı vadesi geçmiş alacakların tahsilatına ilişkin iş ve işlemlerin mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülmediği görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Üst yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesinde;

“Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumludurlar.

Üst yöneticiler, bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilileri, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getirirler.”

Düzenlemeleri yer almaktadır.

Kanun’un “Gelirlerin toplanması sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde “Kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanlar, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumludur.” hükmüne yer verilmiş, “Malî hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde de “İlgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek” mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır.

MARSU Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Tarife çeşitleri” başlıklı 5’inci maddesinde tarife çeşitleri; su, kullanılmış suların uzaklaştırılması, hizmet ve teminatlar ile yaptırımlar tarifesi olarak belirlenmiştir.

Yönetmelik’in “Abone türleri” başlıklı 6’ncı maddesinde MARSU’nun su ve kullanılmış suların uzaklaştırılması hizmetlerinden birlikte yararlanan abonelerin su ve atık su aboneleri olduğu, bu tip abonelere su satış tarifesi ile birlikte kullanılmış suların uzaklaştırılması tarifesi, hizmetler ve teminatlar tarifesi ile yaptırımlar tarifesi uygulanacağı ifade edilmiş, 7’nci maddesinde abone grupları ile tarifelerin uygulama esasları açıklanmış, maddenin 1’inci fıkrası (ç) bendinde de “her türlü inşaat, maden arama, çeşitli amaçlarla kazı yapma ve bunun gibi sebeplerle özel ya da tüzel kişilerin bu etkinliklerini sürdürmek veya bu etkinliklerini sürdürmeyi sağlayacak kalıcı tesislerin yapılmasına imkân tanımak için kurdukları, faaliyetlerinin ve kalıcı tesislerinin tamamlanmasıyla varlığı sona erecek olan tesisler” şantiye tarifesi uygulanacak aboneler şeklinde tanımlanmıştır.

Yönetmelik’in “Su tarifeleri” başlıklı 27’nci maddesinin 1’inci fıkrası (c) bendinde inşa halindeki binalara yapının tamamlanmasına kadar şantiye tarifesinin uygulanacağı, tamamlanan bölümler için kısmen yapı kullanma izin belgesi alınmış ise, izin belgesinde yazılı kullanım durumuna uygun tarife tipinin uygulanabileceği, “İnşaatlarda ölçüm ve hesap kesme” başlıklı 21’inci maddesinde de; inşaat halindeki binalara yapının tamamlanarak yapı kullanma izin belgesi alınıp sözleşme yapılmasına ya da Yönetmelik’in 7’nci maddesinin (h) bendi gereği geçici sözleşme yapılmasına kadar şantiye tarifesinin uygulanacağı, inşaatı biten ve yapı kullanma izin belgesi alan yapılarda inşaat hesabının sayaç raporuna göre kesileceği düzenlemelerine yer verilmiştir.

Aynı Yönetmelik’in;

“Tahakkuk ve tahsilat” başlıklı 13’üncü maddesinde “MARSU Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu Kararı ile su tüketimi tahakkuk ve tahsilâtlarını üst sınırı 3 ayı geçmeyen dönemlerde yapar. Sürelerin saptanmasında Genel Müdürlük yetkilidir.”

“Dönemsel tahakkuk” başlıklı 14’üncü maddesinde “Her abonenin tükettiği su ve atık su miktarı, sayaçları periyodik bir şekilde okunup, bir önceki okuma ile arasındaki fark alınarak tahakkuklara esas alınacak abone tüketimi bulunur. Su tüketim bedeli, atık su bedeli, bakım ücreti ve diğer yasal alacaklar gösterilerek yürürlükteki tarifelere göre tahakkuk yapılıp, fatura düzenlenerek süresi içerisinde tahsil edilir.”

“Zamanında ödenmeyen borçlar” başlıklı 50’nci maddesinde ise;

“(1) Aboneler, tahakkuk eden fatura bedellerini bildirimde belirtilen son ödeme gününe kadar ödemekle yükümlüdür. Abonelikte kimse bulunmazsa abonelik adresine borç bildirimi bırakılmakla aboneye bildirim yapılmış sayılır.

(2) Borcunu ödemeyen abonelere aşağıdaki yaptırımlar uygulanır:

a) Fatura bedellerini bildirimde belirtilen son ödeme tarihine kadar ödemeyen abonelerin suları kapatılabilir.

Süresinde ödenmeyen fatura bedelleri, 21/7/1953 tarihli ve 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51′ inci maddesinde belirtilen oranda aylık gecikme zammı günlük hesaplanıp birlikte yasal yollardan tahsil edilir.”

Denilmiştir.

Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin yukarıdaki hükümlerine göre; inşaat halindeki binalara, yapının tamamlanarak yapı kullanma izin belgesi alınıp sözleşme yapılmasına ya da Yönetmelik’in 7’nci maddesinin (h) bendi gereği geçici sözleşme yapılmasına kadar şantiye tarifesi uygulanacak olup inşaatı biten ve yapı kullanma izin belgesi alan yapılarda inşaat hesabı sayaç raporuna göre kesilecektir. Yönetmelik’in 13 ve 14’üncü maddesi hükümlerine göre de; su tüketimi tahakkuk ve tahsilâtlarının üst sınırı (3) ayı geçmeyen dönemlerde yapılması, abonelerin tükettiği su ve atık su miktarlarının, sayaçlarının periyodik şekilde okunarak bir önceki okuma ile güncel okuma arasındaki farkın esas alınması suretiyle tespit edilmesi, su tüketimi, atık su, bakım ücreti ve diğer yasal alacakların yürürlükteki tarifelere göre tahakkuk ettirilerek faturada gösterilen süre içerisinde tahsil edilmesi, zamanında tahsil edilemeyen alacaklar için de Yönetmelik’in ilgili diğer hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.

İnşaat/şantiye tarifesi uygulanan abonelere ilişkin incelemelerde; 1990 yılından başlamak üzere 2024 yılı sonuna kadar inşaat/şantiye aboneliği tesis edilen (910) kişinin bulunduğu, bu aboneliklerin tamamının açık olduğu, (252) inşaat/şantiye abonesinin abonelik tarihinin 2019 ve öncesi yıllara, (236) abonenin abonelik tarihinin 2020, 2021 ve 2022 yıllarına, (421) abonenin abonelik tarihinin de 2023 ve 2024 yıllarına ait olduğu, kurum veri tabanında belediyece “inşaat/yapı ruhsatının verildiği tarih” ve tamamlanan yapılar için “yapı kullanma izin belgesi tarihi” bilgilerinin bulunmadığı görülmüştür. Aşağıdaki tabloda da inşaat/şantiye tarifesi uygulanan abonelerin vadesi geçmiş borçları yer almakta olup, 31.12.2024 tarihi itibarıyla (389) aboneye ilişkin tahakkuk etmiş gecikme zammıyla birlikte ödenmemiş toplam 9.299.470,06 TL borç bulunduğu, söz konusu abonelerden kaynaklı alacakların tahsili için idarece herhangi bir işlem tesis edilmediği anlaşılmıştır.

Tablo 23: İnşaat/Şantiye Abone Borç Bilgileri

İdare bulgu konusu hususlara katılmış olup, geçmiş yıllarda inşaat/şantiye aboneliği tesis edilmiş yapılara ilişkin yapılması gereken iş ve işlemlerin yapılmaya başlandığı, inşaat/şantiye abonelerinin idarece düzgün şekilde takibine yönelik çalışmaların da aynı şekilde başlatıldığı ifade edilmiştir.

Yukarıda da ifade edildiği üzere, kurum veri tabanında (252) inşaat/şantiye abonesinin abonelik tarihi 2019 ve öncesi yıllara ait olarak görünmektedir. 3194 sayılı İmar Kanunu gereği inşaat/yapı ruhsatının geçerlilik süresinin (5) yıl olduğu dikkate alındığında 2019 ve daha öncesi yıllarda tesis edilen şantiye aboneliklerine ilişkin inşaatların, ruhsat müddetleri uzatılmamış ise tamamlanmış olması gerektiği değerlendirilmekte olup söz konusu (252) inşaat/şantiye abonesine ilişkin inşaatların tamamlanıp tamamlanmadığının, yapılara yapı ruhsatı verilip verilmediğinin ve inşa edilen yapıların kullanılıp kullanılmadığının idarece öncelikli olarak denetlenmesi, denetim sonucuna göre ilgili aboneler ve yapılardaki kullanılan bağımsız bölümler için gerekli abone iş ve işlemlerinin yapılması gerekmektedir. Söz konusu denetimin sadece 2019 ve daha öncesi yıllarda tesis edilen şantiye aboneliklerine ilişkin olarak değil, 2020, 2021 ve 2022 yıllarında şantiye aboneliği tesis edilen (236) kişiye ve 2023 – 2024 yıllarında şantiye abonesi yapılan (421) kişiye ilişkin olarak da sırasıyla yapılması gerekmektedir.

Yine; aboneler tarafından tüketilen/kullanılan su ve atık su miktarlarının, Mardin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Tarifeler ve Abone Hizmetleri Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri ve kurum yönetimince alınan kararlar gereği sayaçların periyodik şekilde okunması suretiyle tespit edilerek faturalandırılması, kurum gelirlerinin yürürlükteki tarifelere göre ve Yönetmelik’le belirlenen azami sürelerde tahakkuk ettirilerek süresi içerisinde tahsil edilmesi, bu kapsamda inşaat/şantiye tarifesi uygulanan abonelerin yukarıdaki tabloda gösterilen vadesi geçmiş borçlarının tahsili için gerekli iş ve işlemlerin başlatılması, idare gelirlerinin tahakkuk ve tahsiline ilişkin iş ve işlemlerde 5018 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine riayet edilmesi gerekmektedir.