İrtifak Hakkı Tesis Edilen Taşınmaza İlişkin Hasılat Payının Hatalı Hesaplanması ve Sözleşme Hükümlerinin Uygulanmasında Eksiklikler Bulunması (Sayıştay)

BULGU: İrtifak Hakkı Tesis Edilen Taşınmaza İlişkin Hasılat Payının Hatalı Hesaplanması ve Sözleşme Hükümlerinin Uygulanmasında Eksiklikler Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

Üniversite tarafından irtifak hakkı tesis edilen Ege Üniversitesi Öğrenci Köyüne İlave Yurt Yapılması ve 25 Yıllığına İşletilmesi işine ilişkin hasılat payının, üçüncü kişilere kiralanan yerlerden elde edilen hasılatlar dikkate alınmadan hesaplandığı ve hak sahibi kiracı ve alt kiracılardan sözleşme ile öngörülen belgelerin temin edilmediği görülmüştür.
İşe ilişkin 17.12.2018 tarihli Tadil Sözleşmenin “Hasılattan pay alınması” başlıklı 1’inci maddesiyle, 18.11.2015 tarihinde Ege Üniversitesi Rektörlüğü ve İşletme Hakkına sahip Kiracı Firma arasında imzalanan Ege Üniversitesi Öğrenci Köyüne İlave Yurt Yapılması ve 25 Yıllığına İşletilmesine İlişkin Kira Sözleşmesinin “Hasılattan Pay Alınması” başlıklı 9’uncu maddesi; “Bahsolunan alanlar üzerinde var olan ve kurulacak olan tesislerin yıllık hasılatı üzerinden %1 (yüzdebir) oranında pay alınacaktır. Tesislerin üçüncü kişilere üniversitenin izni ile kiraya verilecek kısımları için ise ayrıca kiracıdan yıllık brüt kira bedelinin %1’i (yüzdebir) oranında, kiracıdan ise kiraladıkları yerin işletilmesinden elde edilecek toplam yıllık hasılattan kiracıya ödedikleri kira bedeli düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden %1 (yüzdebir) oranında ayrıca pay alınır. Kiracı ile alt kiracısı arasında düzenlenen kira sözleşmesinin bir örneği de bunlardan alınacak kira/hasılat paylarının ödeneceğinin kabul ve taahhüt edildiğine dair kiracı ve 3.kişi kiracı tarafından düzenlenecek taahhütnameler 1 (bir) ay içerisinde kiracı tarafından üniversiteye yazılı olarak iletilecektir. Hasılatı gösteren beyannameler 01.06.1989 tarih ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu’na göre yetkili kılınan Yeminli Mali Müşavire tasdik ettirilir. Hasılat payları bilanço dönemini takip eden Mayıs ayı içerisinde Ege Üniversitesi Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı veznesine yatırılacaktır. Süresinde yatırılmayan hasılat payları hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü hakkındaki Kanun uyarınca gecikme zammı uygulanır.” şeklinde düzenlenmiştir.
Yapılan bu değişiklikle Üniversiteye;
– Hak sahibi tarafından işletilen tesislerin yıllık hasılatı üzerinden %1,
– Üniversitenin izniyle tesislerin üçüncü kişilere kiraya verilecek kısımları için kiracıdan yıllık brüt kira bedelinin %1’i,
– Üçüncü kişilere kiralanan yerlerin işletilmesinden elde edilecek toplam yıllık hasılattan, ödenen kira bedelleri düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden %1,
oranında hasılat payı ödenmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan denetimde;
2000 öğrenci kapasiteli yurt binalarında, alt kiracı tarafından işletilen 7 tane iş yerinin mevcut olduğu; bunlardan 2’sinin yurt çapında faaliyet gösteren market zincirlerine ait olduğu; diğerlerinin kafe ve gıda sektörlerinde faaliyet gösteren firmalardan oluştuğu ve bunlardan birisinin uluslararası faaliyette bulunan çok uluslu firmaya ait bir kafe zincirine bağlı bulunduğu;
Sözleşmeye göre temin edilmesi gereken, hak sahibi kiracı ve alt kiracılar arasında düzenlenen kira sözleşme nüshaları ile kira/hasılat paylarının ödeneceğinin kabul ve taahhüt edildiğine dair taahhütnamelerin alınmadığı,
2022 yılına ait işlemler için 2023 yılı Mayıs ayında tahsil edilmesi gereken hasılat payı hesaplamaları incelendiğinde; 3’üncü kişi kiracıların ciroları üzerinden alınması gereken hasılat payına ilişkin olarak alt kiracılardan Yeminli Mali Müşavir tasdikli belgeler temin edilmemiş olduğundan hasılat payı hesabı içerisinde alt kiracılar tarafından işletilen yerlerin hasılatlarından alınması gereken %1’lik payın bulunmadığı,
Hak sahibi Kiracının cirosu üzerinden alınması gereken hasılat payı için; Kiracının 2022 yılına ilişkin Serbest Muhasebeci Mali Müşavir tasdikli Kurumlar Vergisi beyanname örneğinin temin edildiği; beyannamenin ekinde yer alan Gelir Tablosunda kayıtlı 34.865.195,4 TL yurt geliri üzerinden %1 oranında 348.651,9 TL hasılat payının hesaplandığı,
Alt kiracılara ait brüt kira ödemeleri üzerinden alınması gereken hasılat payı için ise; yine Hak Sahibi Kiracının 2022 yılına ilişkin Serbest Muhasebeci Mali Müşavir tasdikli Kurumlar Vergisi Beyannamesi ekinde yer alan Gelir tablosunda kayıtlı 2.489.395,5 TL kira geliri kalemi üzerinden %1 oranında 24.893,9 TL hasılat payının hesaplandığı,
Hesaplanan toplam hasılat payı 373.545,92 TL’nin 31.07.2023 ve 14.08.2023 tarihlerinde iki eşit taksitte tahsil edildiği,
Sözleşmede açıkça Yeminli Mali Müşavir onaylı belgelerin hesaplamalarda esas alınması öngörülmüş olmasına rağmen buna riayet edilmediği; 2023 yılı hasılat payının ödeme süresi Mayıs ayı olmasına rağmen, tahsilatın Temmuz ve Ağustos aylarında yapıldığı fakat sözleşmede öngörülen gecikme zammının uygulanmadığı,
tespit edilmiştir.
Diğer taraftan, alt kiracıların brüt kira tutarları üzerinden hesaplanması gereken hasılat payı ile ilgili olarak; Üniversitenin elinde kira sözleşmelerinin bir nüshası bulunmadığı için, bu tutarın hesaplanmasında Hak Sahibi kiracının sunduğu gelir tablosunda kayıtlı Kira Geliri rakamı esas alınmıştır. Gelir tablosunda kayıtlı olan kira geliri özü itibarıyla Hak Sahibinin kiracılardan elde ettiği vergi sonrası “net tutarı” ifade etmekte olup; sözleşmede öngörülen brüt kira bedelini yansıtmamaktadır.
Sonuç olarak; sözleşmede belirtilen taahhütnamelerin ve alt kiracılar ile yapılan kira sözleşme nüshalarının temin edilmesi, hasılat payı hesaplamalarında sözleşmede öngörülen yeminli mali müşavir tasdikli belgelerin esas alınması, yıllık brüt kira tutarı üzerinden hesaplanacak hasılat payı kısmının kira sözleşmelerinde belirtilen tutarlar üzerinden hesaplanması, alt kiracıların ciroları üzerinden hesaplanacak hasılat paylarının tahakkuk ettirilmesi ve süresi içerisinde tahsil edilmeyen tutarlar için sözleşmede öngörülen gecikme zammının uygulanması gerekmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, irtifak hakkı tesis edilen Ege Üniversitesi Öğrenci Köyüne ilave yurt yapan firma ile ilgili hasılat payında bahse konu olan üçüncü kişilere kiraya verilen yerlerden elde edilen gelirlerden alınan %1’lik hasılat payına ilişkin ilgili kiracıya gerekli tebliğlerin yapıldığı, borçlu kiracının bahse konu hasılat paylarının tahsil edilip üniversite hesaplarına yatıracağına ilişkin çalışmaların başlatıldığı, 2024 yılı içerisinde ödenmemiş tüm hasılat paylarının ödeneceğine ilişkin taahhütte bulunulduğu, bunun yanında sözleşme hükümleri çerçevesinde bilançolarının Yeminli Mali Müşavir tarafından onaylanması hususunda bahse konu kiracının uyarıldığı, hasılat paylarının sözleşmede yer alan dönemlerde hesaplara aktarılması gerektiği aksi halde gecikme zammı uygulanacağı ifade edilmiştir.
EKLER
EK-1: BULGULARA İLİŞKİN İZLEME TABLOSU

EGE ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE
İŞLETMESİ
2023 YILI DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU
İÇİNDEKİLER
KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ 23
KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU 25
SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU 26
DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI 26
DENETİM GÖRÜŞÜ 26
DENETİM BULGULARI 27
EKLER 30
BULGU LİSTESİ
A. Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular
1. İşletmenin Bazı Gelirlerinin Diğer Çeşitli Borçlar Hesabında İzlenmesi
B. Diğer Bulgular
Herhangi bir denetim bulgusu tespit edilmemiştir.
KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ
Mevzuat ve Görevler
Ege Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 58. Maddesine Göre Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasında Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik kapsamında, 25.01.2000 tarih ve 23944 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ege Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği ile kurulmuştur.
Döner Sermaye İşletmesi, Yönetmelik’in 2’nci maddesinde sayılan ve aşağıda yer verilen faaliyetleri yürüterek gelir elde etmektedir:
Yükseköğretim kurumları dışındaki kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilerce talep edilecek bilimsel görüş, proje, araştırma ve benzeri hizmetler yapmak, seminer, konferans, panel, sempozyumlar düzenlemek, her seviyede kurslar açmak,
Plan, fizibilite çalışması, analiz, model denemeleri, bilgi işlem hizmetleri, iş değerlendirilmesi, danışmanlık, eğitim organizasyonu ve bunlara ilişkin her türlü raporları hazırlamak,
Belirli bilimsel sonuçların uygulanmasını sağlamak,
Klinikler, poliklinikler, ameliyathaneler ve laboratuvarlarda yapılacak her türlü muayene, tetkik, tahlil, ameliyat, bakım ve hizmet üretimi ile ilgili iş ve benzeri hizmetleri yapmak, açılmış ve açılacak olan her türlü sağlık hizmetleriyle ilgili yataklı yataksız ve geçici kuruluşları işletmek,
Her türlü basım ve yayım işlerini yapmak,
Mevcut fiziki kapasiteyi değerlendirerek faaliyet alanı ile sınırlı olarak iş ve hizmet üretmek, elde edilen ürünleri önceden Rektörün izni alınmak şartıyla pazarlamak ve satmak.
Yükseköğretim kurumlarının döner sermaye faaliyetleri çerçevesinde; hizmet sunum şartları ve kriterleri de dikkate alınmak suretiyle personelin unvanı, görevi, çalışma şartları ve süresi, eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ve mesleki uygulamalar ile ilgili performansı ve özellik arz eden riskli bölümlerde çalışma gibi hizmete katkı unsurları da esas alınarak yapılan ek ödemelerde, 18.02.2011 tarihli ve 27850 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik hükümleri uygulanmaktadır
Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları
Rektörlüğe bağlı çalışan Döner Sermaye İşletmesi; İşletme Müdürlüğü ve Saymanlık Müdürlüğü şeklinde teşkilatlanmış olup gelir getirici birim sayısı 51’dir.
İşletme Müdürlüğünde; işletme müdürü, 2 işletme müdür yardımcısı, 32 idari memur ve 41 sürekli işçi hizmet vermekte olup bunlardan 15’inin kadrosu özel bütçededir.
Saymanlık Müdürlüğünde ise Hazine ve Maliye Bakanlığı personeli saymanlık müdürü, 5 defterdarlık uzmanı, 2 veri hazırlama işletmeni ve 2 memur bulunmaktadır.
Mali Yapı
Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine bağlı olarak kurulmuş olan döner sermayeli işletmelerin iş ve işlemleri ile bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması, muhasebesi, kontrol ve denetimi ile muhasebe yetkililerinin niteliklerine ilişkin usul ve esaslar, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile belirlenmiştir.
Döner sermaye işletme bütçesi adı geçen Yönetmelik’in 4’üncü maddesine göre hazırlanmakta ve üniversite yönetim kurulunun onaylaması ile kesinleşmektedir.
Ege Üniversitesi Döner Sermaye İşletme Müdürlüğünün giderleri elde edilen gelirlerle finanse edilmekte olup 2023 yılında özel bütçeden 19.942.312,00 TL kullanılmıştır.
Başlangıç bütçesinde 3.552.223.943,84 TL gelir öngörülmüş olup gider bütçesi de aynı tutarda hazırlanmıştır. Yıl içerisinde ek bütçelerle bütçe tahminleri güncellenmiş olup gider ve gelir bütçeleri 5.887.511.403,84 TL’ye yükselmiştir.
İşletmenin 2023 yılında 5.579.375.387,11 TL bütçe giderine karşılık 5.326.343.773,28 TL bütçe geliri elde ettiği anlaşılmıştır.
İşletmede 2023 yılı gelir tablosuna göre 5.333.222.267,31 TL gelir elde edilmiş, 5.213.632.558,04 TL gider gerçekleşmiş ve dönem 119.589.709,27 TL kârla tamamlanmıştır.
Muhasebe ve Raporlama Sistemi
Ege Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesinin muhasebe ve raporlama işlemleri, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde yer alan hükümlere göre Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından kurulan ve yönetilen Döner Sermayeli İşletmeler Muhasebe Sistemi üzerinden yürütülmektedir.
Adı geçen Yönetmelik’te hüküm bulunmayan hâllerde 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve bu Kanun’a dayanılarak hazırlanan diğer yönetmelikler ile Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin genel esasları kıyasen uygulanmaktadır.
Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar’ın 5’inci maddesi gereğince hesap dönemi sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden denetime sunulanlar aşağıda yer almakta olup denetim, bunlar ile Usul ve Esaslar’ın 8’inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır:
• Birleştirilmiş veriler defteri,
• Geçici ve kesin mizan,
• Bilanço,
• Gelir tablosu.
Denetim görüşü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki temel mali tablolarından bilanço ve gelir tablosuna verilmiştir.
KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU
Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan; mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur.
SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU
Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek, mali rapor ve tablolarının güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmekle sorumludur.
DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI
Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları, Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir.
Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür.
Kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu, güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler; uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürlerinin tasarlanmasına esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri de değerlendirilmiştir.
Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır.
Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve uygun denetim kanıtı elde edilmiştir.
DENETİM GÖRÜŞÜ
Ege Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesinin 2023 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi tarafından sunulan geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının, “Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular” bölümünde belirtilen hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır.
DENETİM BULGULARI
Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiştir.