İş Kaybı Tazminatı Ödemelerinin Hatalı Bir Şekilde Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar Hesabında İzlenmesi (Sayıştay)

BULGU: İş Kaybı Tazminatı Ödemelerinin Hatalı Bir Şekilde Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar Hesabında İzlenmesi

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Özelleştirme Fonundan yapılan iş kaybı tazminatı ödemelerinin takip edildiği 198 Diğer çeşitli dönen varlıklar hesabının altında yer alan 198.01 Türkiye İş Kurumu detayının hatalı kullanıldığı görülmüştür.
4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un İş Kaybı Tazminatı Ödenmesi ve Diğer Hizmetlerin Verilmesi başlıklı 21’inci maddesine göre, “Bu Kanuna göre özelleştirme kapsamına alınan kuruluşların (iştirakler hariç) özelleştirmeye hazırlanması, özelleştirilmesi, küçültülmesi veya faaliyetlerinin kısmen ya da tamamen durdurulması, süreli ya da süresiz kapatılması veya tasfiye edilmesi nedeniyle; bu kuruluşlarda iş sözleşmesine dayalı olarak ücret karşılığı çalışanlardan iş sözleşmeleri tâbi oldukları iş kanunları ve toplu iş sözleşmeleri gereğince tazminata hak kazanacak şekilde sona ermiş olanlara, kanunlardan ve yürürlükteki toplu iş sözleşmelerinden doğan tazminatları dışında ilave olarak iş kaybı tazminatı ödenir. Ayrıca bunların mesleklerinde geliştirilmesine, bir meslekte yetiştirilmesine veya meslek edindirilmesine ilişkin eğitim giderleri ile yeni iş bulmalarına katkı sağlamak amacıyla yapılacak giderler Özelleştirme Fonundan karşılanır. Engelli personele (ilgili kanunların öngördüğü I, II ve III. derece), bu maddede belirtilen tutarın iki katı olarak iş kaybı tazminatı ödenir. İş kaybı tazminatı ödenmesi ve sağlanabilecek diğer hizmetlere ilişkin işlemler Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.”
(Değişik üçüncü fıkra: 3/7/2005 – 5398/7 md.) Özelleştirme Fonu gelirlerinden, iş kaybı tazminatı ödenmesi veya diğer hizmetlerden kaynaklanacak giderlerin karşılanması amacıyla ayrılacak tutarlar, öncelikle iş kaybı tazminatı ödenmesinde kullanılır. İş kaybı tazminatlarının ödenmesi ve diğer hizmetlerle ilgili giderlerin karşılanması amacıyla yurt içinden ve/veya yurt dışından sağlanacak özel tahsisli kaynaklar, Kurul tarafından belirlenecek sermayesinin yarıdan fazlası kamuya ait bir bankada Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü adına açılacak “Özelleştirmeye Bağlı İş Kaybı Tazminatı ve Diğer Hizmetler Hesabı”na yatırılır. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü bu hesabın kullanılması ve değerlendirilmesi ile görevli ve yetkilidir. Nakit durumunun yetersizliği sebebiyle ivedi ve zorunlu harcamaların yapılamaması halinde; İdare, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünün talebi üzerine Özelleştirme Fonundan yapılacak aktarmalara mahsuben “Özelleştirmeye Bağlı İş Kaybı Tazminatı ve Diğer Hizmetler Hesabı”na aktarma yapmaya yetkilidir.
…. İş kaybı tazminatının verilmesi ve diğer hizmetlerin sağlanmasına ilişkin usul ve esaslar; İdare ile Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü arasında yapılacak protokolle belirlenir.” denilmektedir.
Kanun’un hükmü gereği ÖİB ile Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) arasında 14.05.2007 tarihinde protokol imzalanmış, Protokol’ün 14’üncü maddesi ile İŞKUR’un yıl sonunda o yılın faaliyetlerini içeren çalışma raporu ve bilançoyu ÖİB’ye göndermesi gerektiği imza altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen düzenlemeler uyarınca iş akdi emeklilik yoluyla fesh edilenlerin hak etmiş olduğu iş kaybı tazminatları veya kişilerce isteği üzere emekli edilmediğinden bahisle İŞKUR’a açılan davalar sonucu ortaya çıkan tazminat ve faizler Fondan karşılanmakta, hesaba aktarım sırasında 198.01 Türkiye İş Kurumu detay kodu kullanılmaktadır. Yıl sonunda ise İŞKUR’dan gelen hesap detayındaki ödeme, banka hesap faizi vb. bilgilere göre 198.01 Hesaptan 630 Giderler ve 600 Gelirler hesabına aktarım yapılmaktadır. Böylece gelen banka hesap bakiyesi ile 198.01 no.lu hesap bakiyesi eşitlenmeye çalışılmaktadır.
Ancak, bahse konu banka hesabının kullanımı ve değerlendirilmesi İŞKUR’un yetkisinde olup, hesap da zaten bu kurum adına açılmaktadır. Dolayısıyla ödenmesi talep edilen tazminatlar için Fon’dan aktarılan tutarlar cari dönemde Fon için gider mahiyetindedir. 198.01 hesabın emanet gibi kullanılması ve yıl sonunda banka hesabından kişilere fiilen ödenen tutar kadar 630 hesaba aktarım yapılması, hesap İŞKUR adına açılmış iken faiz gelirinin 600 Gelirler hesabına alınması ve kalan bakiyenin İŞKUR’dan olan bir alacak gibi varlık olarak bilançoya yansıması doğru görülmemektedir. Zira anılan Kanun ve Protokolde bu yönde bir hüküm de bulunmamaktadır.
Dolayısıyla 198.01 Türkiye İş Kurumu hesap detayında kayıtlı bakiye olan 1.743.605,23 TL bir alacak içermemekte, 630 Giderler hesabına aktarılan tutarlarda yıl kayması yaşanmakta, 600.5.1.9.99 Diğer faizler ile 600.05.09.01.99 Diğer çeşitli gelirler kodlarına kaydedilen toplam 163.415,75 TL gelir ise Fon’a ait bir gelir niteliğinde bulunmamaktadır.
Kamu İdaresi cevabında 2022 yılındaki bulgu kapsamındaki işlemler için 198 Diğer dönen varlıklar hesabının kullanımına son verilmiş olduğu, 2022 yılında bulgu konusu hususa ilişkin düzeltme kaydının da yapılmış olduğu ifade edilmiştir.
Bu itibarla, Özelleştirme Fonundan yapılan iş kaybı tazminatı ödemelerinin takip edildiği 198 Diğer çeşitli dönen varlıklar hesabının altında yer alan 198.01 Türkiye İş Kurumu detayının hatalı kullanılması neticesinde 2021 yılı Bilançosunda 1.743.605,23 TL, Faaliyet Sonuçları Tablosunda ise 163.415,75 TL’lik hataya sebebiyet verilmiştir.