|
ÖZET: İş programlarının hazırlanmasında imalat, ödenek ve süre bağlantısının göz ardı edildiği tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, büyükşehir bağlı idarelerinin yapım işi ihalelerinde, iş programları oluşturulurken her bir imalat kaleminin tutarları yerine, sözleşme bedelinin çalışılan gün sayısına bölünmesiyle elde edilen günlük tutar üzerinden işlem yapılmıştır. Bu durum, iş programlarının gerçekçi bir temele oturtulmadığını göstermektedir.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin ilgili maddesi, iş programının hazırlanma sürecini belirlese de, imalat-ödenek-süre ilişkisini yeterince açıklamamaktadır. İncelemeler, idarenin onayladığı iş programlarının yalnızca aylık çalışma gün sayısına dayalı ödenek tutarları belirlediğini ortaya koymuştur. Oysa iş programlarının, her bir imalat kaleminin hangi tutarlarla ve hangi zaman dilimlerinde gerçekleştirileceğini net bir şekilde göstermesi gerekmektedir. Aksi takdirde, iş programları gerçekçi olmaktan uzaklaşmakta ve uygulama ile planlama arasında kopukluklar yaşanmaktadır. Kamu idaresi, gelecekteki ihalelerde iş programlarının imalat, zaman ve ödenek bağlantısını dikkate alarak hazırlanacağını belirtmiştir. Bu bağlamda, yapım işlerine ilişkin iş programlarının, imalat-ödenek-süre ilişkisini kurarak gerçekçi bir şekilde oluşturulması önem arz etmektedir. |
BULGU: İş Programlarının İmalat-Ödenek-Süre Bağlantısı Kurulmadan Hazırlanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Yapım işi ihalelerinde, iş programı hazırlanırken her bir imalat kalemine ait tutarları kullanarak aylık kümülatif toplama ulaşmak yerine, çalışılan gün sayısının sözleşme bedeline oranlanması sonucu bulunan günlük tutar üzerinden işlem tesis edildiği görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş programı” başlıklı 17’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Yüklenici, yer tesliminin yapıldığı tarihten itibaren on beş gün içinde, idarece verilen örneklere, sözleşmedeki ödeme şartlarına ve imalatların niteliği, teknik özelliği ve yapım sürelerine uygun bir iş programını hazırlayarak, onaylanmak üzere idareye teslim edecektir… ” hükmü yer almaktadır.
Bu hüküm iş programının nasıl hazırlanacağını detaylı bir şekilde açıklamamış olsa da, iş programının yapılma amacı düşünüldüğünde, imalat-ödenek-süre kavramlarını birbirleriyle bağlantılı şekilde içermesi gerektiği ortadadır.
Yapılan incelemede, İdarenin yapım işlerinde iş programlarının gerçekçi bir temele dayanmadığı anlaşılmıştır.
İdarenin onaylamış olduğu iş programlarında, sözleşme bedeli iş süresine bölünerek bir güne isabet eden tutar bulunmuş ve her ay içerisindeki çalışma gün sayısı ile çarpılarak aylık dilimler oluşturulmuştur.
Bu hesaplama şeklinde, tek tek imalat kalemlerinin o ayki tutarlarının belirlenmesi yerine aylık çalışılan gün sayısına göre tutarlar belirlenmiş olmaktadır. Oysa ki, iş programının mantığında hangi imalat kalemlerinin hangi tutarlarla hangi zaman diliminde yapılacağı yer almaktadır. Söz konusu imalat kalemlerinin tutarları ilgili ay içerisinde toplandığında ise o aya ait dilim ortaya çıkmış olacaktır. İdarenin iş programında ise, sadece o ay çalışılan gün sayısına isabet eden ödenek tutarları tespit edilmiştir. İmalat kalemlerinin miktarı, maliyeti ve süre bağlantısı kurulmamıştır.
Hazırlanacak iş programlarında imalat-zaman-ödenek dilimi bağlantısı kurularak, her bir imalat kaleminin her bir çalışılan günde/ayda imalat tutarlarını göstermesi sağlanmalıdır. Bu denge kurulmazsa, iş programı gerçekçi olmaktan uzak olacaktır. Bu durum ise planlama ile uygulamanın kopmasına neden olacaktır. Ayrıca fiyat farkı hesaplamaları, gecikme cezaları ya da fesih gibi konuların hepsi iş programı ile ilintili olduğu için hatalı uygulamalara sebebiyet verilebilecektir. Özellikle yıllara yaygın işlerde yıllık ödenek dilimi ve ilgili yıla düşen çalışılan gün sayısı dönemden döneme değişebileceği için bu duruma dikkat edilmesi önem arz etmektedir.
Kamu İdaresince, bundan sonraki ihalelere ait iş programları hazırlanırken imalat- zaman-ödenek dilimi bağlantısının kurulmasının sağlanacağı belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan açıklamalar doğrultusunda, yapım işlerine ilişkin iş programlarının, imalat-ödenek-süre bağlantısının kurularak, gerçekçi bir temelde hazırlanması gerekmektedir.