|
ÖZET: İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı (İSGÜM), kuruluş ve görevlerine ilişkin yasal bir çerçeveye sahip değildir. İSGÜM, 21 Ekim 1965 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Birleşmiş Milletler arasında imzalanan bir anlaşmaya dayanarak kurulmuştur. Bu anlaşma çerçevesinde, 2 Eylül 1968 tarihinde İşçi Sağlığı ve Güvenliği Özel Fon Projesi Ön Uygulama Anlaşması imzalanmış ve 26 Mart 1969 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından onaylanmıştır. Ancak, İSGÜM’ün kuruluşunu resmen ilan edecek bir kanun çıkarılmamıştır.
İSGÜM, 2015 tarihli yönetmelikle en kapsamlı düzenlemeyi elde etmiştir. Bu yönetmelik, İSGÜM ve Bölge Laboratuvar Müdürlüklerinin teşkilat yapısını ve görevlerini detaylı bir şekilde belirlemektedir. Ancak, 2018 yılında bazı yasal düzenlemelerin yürürlükten kaldırılması ve 73 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yapılan yeniden yapılandırma, İSGÜM’ün statüsünü belirsiz hale getirmiştir. Bu durum, İSGÜM ve Bölge Laboratuvar Müdürlüklerinin İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’ne bağlı mı yoksa bağımsız birim mi olduğu konusunda kafa karışıklığına yol açmaktadır. Sonuç olarak, İSGÜM ve Bölge Laboratuvar Müdürlüklerinin mevcut mevzuat çerçevesinde statülerinin netleştirilmesi gerekmektedir. Bu, ya uygulamadaki statüsüne uygun yeni bir mevzuat geliştirilmesi ya da mevcut düzenlemelerin İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün bir parçası olacak şekilde revize edilmesi ile mümkün olacaktır. |
BULGU: İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığının Statüsünün Teşkilat ve Vazifelerine Göre Düzenlenmemesi
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı (İSGÜM)’ün kuruluş, teşkilât, görev ve yetkilerine ilişkin esasları düzenleyen bir teşkilat kanunu bulunmamaktadır.
İSGÜM’ün kuruluşu, 21.10.1965 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Birleşmiş Milletler ve ona bağlı Ekonomik ve Sosyal İhtisas Kuruluşları arasında akdedilen bir anlaşmaya dayanmaktadır.
Anlaşma çerçevesinde, 2 Eylül 1968 tarihinde, İşçi Sağlığı ve Güvenliği Özel Fon Projesi Ön Uygulama Anlaşması imzalanmış ve bu anlaşma Bakanlar Kurulunca 6/11568 sayılı karar ile 26.03.1969 tarihinde onaylanmıştır.
Bakanlar Kurulu Kararı ekinde, Özel Fon faaliyet planı yer almaktadır. Faaliyet planına göre, projenin amacı, İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı Merkezinin (şimdiki adıyla İSGÜM) kurulmasıdır. Projenin süresi 4 yıldır. 4 yılın sonunda, işler tamamen Türk Hükümetine devredilecektir. Projeye göre, Türk Hükümetinin, İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı Merkezinin kuruluşunu ilan etmek üzere bir kanun veya diğer bir kanuni işlem yapması gerekmektedir.
Ancak, Türk Hükümeti tarafından İSGÜM’ün kuruluşunu ilan etmek üzere bir kanun çıkarılmamıştır. İlki 1972 yılında olmak üzere 1973, 1974, 1975 ve 2015 yıllarında çıkarılan yönetmelikler ile iş ve işlemler yürütülmüştür.
15.07.2015 tarih ve 29417 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı Görev, Yetki ve Sorumlulukları Hakkında Yönetmelikte en geniş kapsamlı düzenleme yapılmıştır. Bu Yönetmeliğin dayanağı, 09.01.1985 tarihli ve 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 12’nci maddesi ile 20.06.2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 24’üncü ve 30’uncu maddeleridir.
2015 tarihli Yönetmelikte, İSGÜM Bölge Laboratuvar Müdürlüklerine ilişkin olarak da en geniş kapsamlı düzenleme yapılmıştır. Yönetmelikte, Bölge Laboratuvar Müdürlüklerinin İSGÜM’e bağlı olduğu belirtilerek, teşkilat yapısı ve görevleri ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiştir.
2015 tarihli Yönetmeliğin dayanağı olarak belirtilen 3146 sayılı Kanunun ilgili maddeleri 02.07.2018 tarihli 703 sayılı KHK ile mülga olmuştur. 6331 sayılı Kanunun atıfta bulunulan maddeleri de teftiş ve yönetmelik çıkarılmasına ilişkin olup, dayanak mahiyetinde değildirler.
73 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile, ÇSGB yeniden teşkilatlandırılmıştır. Kararname’nin 28’inci maddesinde, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, Bakanlık hizmet birimleri arasında sayılmış olup; Kararname’nin 30’uncu maddesi d bendinde, İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı ile İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü bölge laboratuvar müdürlüklerinin çalışma usul ve esaslarını düzenlemek, bunları yönetmek ve denetlemek, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün görevleri arasında sayılmıştır.
İSGÜM ve Bölge Laboratuvar Müdürlüklerinin kuruluş, teşkilât, görev ve yetkilerine ilişkin esasları düzenleyen bir teşkilat kanunu olmaması; düzenlemelerin yönetmelikler ile yapılması; söz konusu birimlerin 73 nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde de net olarak tanımlanmaması; bağımsız bir birim gibi de düzenlenmemeleri, İSGÜM ve Bölge Laboratuvar Müdürlüklerinin, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün bir birimi mi yoksa ondan bağımsız bir birim mi olduğunun anlaşılamamasına neden olmaktadır.
Ancak, fiiliyatta İSGÜM ve Bölge Laboratuvar Müdürlükleri, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nden ayrı, taşra teşkilatı gibi iş ve işlemlerini yürütmektedir. İSGÜM Bölge Laboratuvar Müdürlükleri, Bakanlık merkez saymanlığı dışında bulundukları illerdeki muhasebe müdürlükleri (Adana, Bursa, İzmir, Kayseri, Kocaeli Defterdarlık Muhasebe Müdürlükleri ile Maltepe Malmüdürlü) vasıtasıyla saymanlık hizmetlerini almaktadırlar. Bölge Laboratuvar Müdürlüklerinin ödenek ihtiyaçları İSGÜM tarafından İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğüne bildirilmektedir. 5018 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi uyarında İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından ilgili Bölge Müdürlüğü için ihtiyaç duyulan tertiplerde ödenek gönderme belgesi düzenlenerek Strateji Geliştirme Başkanlığı’na iletilmektedir. Başkanlık tarafından gerekli onay verildikten sonra ilgili saymanlıklara ödenek gönderilmektedir. Bu aşamadan sonra Bölge Laboratuvar Müdürlükleri ödeneklerini kullanabilmektedirler. Bu kapsamda, Bölge Laboratuvar Müdürlüklerine harcama yetkisi de devredilmektedir. Bölge Laboratuvar Müdürlüklerinde ayrı harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi de bulunmaktadır.
73 nolu Kararname’nin 27’nci maddesinde; ÇSGB’nin merkez ve yurtdışı teşkilatından oluştuğu; Bakanlığın, mevzuattan kaynaklanan ve taşrada yürütülmesi gereken görevlerini Bakanlık bağlı ve ilgili kuruluşlarının taşra teşkilatları aracılığıyla yürütebileceği belirtilerek; bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği ifade edilmiştir.
4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne göre; Bakanlığın bağlı kuruluşu, ÇASGEM; ilgili kuruluşları ise, Mesleki Yeterlilik Kurumu, Sosyal Güvenlik Kurumu ile Türkiye İş Kurumu’dur.
Yukarıdaki maddeler birlikte düşünüldüğünde, Bakanlığın, taşrada yürütülmesi gereken görevlerini, Bakanlık bağlı ve ilgili kuruluşlarının taşra teşkilatları aracılığıyla yürütmesi gerektiği açıktır.
Bu kapsamda, İSGÜM ve Bölge Laboratuvar Müdürlükleri, Bakanlığın bağlı ve ilgili kuruluşlarının taşra teşkilatı içinde de sayılmamıştır.
Kamu idaresi, bulguda belirtilen hususlara katılmıştır.
Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde,
• İSGÜM’ün uygulamadaki statüsüne uygun mevzuat geliştirilmesi ya da
• Mevcut mevzuatta İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün bir birimi olacak biçimde düzenleme yapılması gerekmektedir.