|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı işletmelerin iş yeri açma ve çalışma ruhsatını belediyeden almadan faaliyet gösterdiğini ve bu durumun çevre temizlik vergisi ile ilan ve reklam vergisi mükellefiyetinin tesis edilmesini engellediğini ortaya koymuştur. 3572 sayılı Kanun Hükmünde Kararname, belirli meslek gruplarının (mali müşavir, avukat, diş hekimi, doktor vb.) ruhsat almak için belediyelere başvurmalarını gerektirmemekte, bu işletmelerin ilgili meslek odalarına veya belirli kurumlara başvurarak ruhsat almasına olanak tanımaktadır. Ancak bu durum, belediyelerin bu işletmelerden haberdar olmaması riskini artırmakta ve vergi mükellefiyetinin oluşturulmasını zorlaştırmaktadır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, belediye sınırları içinde bulunan işletmelerin çevre temizlik vergisine tabi olduğunu belirtmektedir. Büyükşehir belediyeleri, konutların çevre temizlik vergilerinin tahakkuk ve tahsilatını su ve kanalizasyon idareleri aracılığıyla yaparken, iş yerlerine ait vergilerin tahsilatı ilgili belediyeler tarafından gerçekleştirilmektedir. Tepebaşı Belediyesi sınırlarında yapılan incelemede, 2022 yılında aktif vergi mükellefi olan 387 iş yerinden 370’inin çevre temizlik ve ilan-reklam vergisi mükellefiyetinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Serbest meslek faaliyetleri yürüten bazı işletmelerin konut olarak kullanılan dairelerde faaliyet göstermesi, vergi mükellefiyetinin tesis edilmesini zorlaştırmaktadır. Bu tür dairelerin iş yeri olarak değerlendirilmesi ve emlak vergisinin iş yeri üzerinden alınması gerektiği düşünülmektedir. Dolayısıyla, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alınmayan mali müşavirlik, avukatlık ve mimarlık gibi serbest meslek faaliyetlerinin vergi mükellefiyetinin oluşturulması önem arz etmektedir. |
BULGU: İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Belediye Tarafından Verilmeyen Bazı İşletmelere Vergi Mükellefiyetinin Tesis Edilmemesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İş yeri açma ve çalışma ruhsatını Belediyeden alma zorunluluğu bulunmayan bazı iş yerlerinin çevre temizlik vergisi ile ilan ve reklam vergisi mükellefiyetinin bulunmadığı görülmüştür.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’a göre işyeri açma ve çalışma ruhsatı verme yetkisinin belediyelerde olduğu ve hangi iş yerlerine bu Kanun hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir. Buna göre Kanun hükümlerinin uygulanmayacağı alanlarda faaliyet gösteren işletmeler (mali müşavir, avukat, diş hekimi, doktor vs.) ruhsat için Belediyeye başvurmayacak, ilgili meslek odalarına veya belirli kurumlara başvurarak iş yeri açma ve çalışma ruhsatını alacaklardır. Bu alanlarda faaliyet gösteren işletmelerin belediyelerden iş yeri açma ve çalışma ruhsatı almaması, belediyelerin bu iş yerlerinden haberdar olmama riskini arttırmakta ve vergi mükellefiyetinin tesis edilmesini güçleştirmektedir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Çevre Temizlik Vergisi” başlıklı Mükerrer 44 üncü maddesinde, belediye sınırları ve mücavir alan içinde bulunan ve belediyenin çevre temizlik hizmetinden yararlanan iş yerlerinin çevre temizlik vergisine tabi olduğu hüküm altına alınmıştır. Büyükşehir belediye sınırları ve mücavir alan içerisindeki konutların çevre temizlik vergilerinin tahakkuk ve tahsilat işlemleri su ve kanalizasyon idareleri tarafından gerçekleştirilmektedir. İş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ait çevre temizlik vergilerinin tahakkuk ve tahsilat işlemleri ise ilgili belediyeler tarafından yapılmaktadır.
Aynı Kanunda, ilan ve reklamı kendi adına yapan veya yaptıran gerçek veya tüzel kişilerin ilan ve reklam vergisi mükellefiyetine tabi olacağı belirtilerek dükkan, ticari, sınai müesseseler ile serbest meslek erbaplarınca çeşitli yerlere asılan ve takılan levha, yazı, resim gibi her çeşit sabit ilan ve reklamlar ile ışıklı veya projeksiyonlu ilan ve reklamların metre karesinden yıllık olarak alınabilecek taban ve tavan tutarlara ilişkin belirlemeler yapılmıştır.
Yapılan incelemede, Tepebaşı Belediyesi sınırları içerisinde 2022 yılında aktif vergi dairesi mükellefi olan işletmelerin listesi temin edilmiş ve bu listeden iş yeri açma ve çalışma ruhsatı Belediye tarafından verilmeyen 387 adet iş yeri seçilerek Kamu İdaresinden alınan aktif vergi mükellefleri listesiyle karşılaştırılmış ve 387 adet iş yerinden 370 tanesinin çevre temizlik vergisi ile ilan ve reklam vergisi mükellefiyetlerinin olmadığı tespit edilmiştir.
Söz konusu serbest meslek faaliyetinde bulunanlardan bazılarının mesleki faaliyetlerini konut olarak kullanılan dairelerde gerçekleştirmeleri nedeniyle vergi mükellefiyetinin tesis edilmesinde bu şekilde kullanılan dairelerin mesken olarak değil iş yeri olarak değerlendirilmesi ve emlak vergisinin de mesken üzerinden değil iş yeri üzerinden alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
İş yeri açma ve çalışma ruhsatı Kamu İdaresi tarafından verilmeyen mali müşavirlik, avukatlık ve mimarlık gibi serbest meslek faaliyetlerinin icra edildiği işletmelerin vergi mükellefiyetinin oluşturulması gerekmektedir.