|
ÖZET: İşçilerin birikmiş yıllık ücretli izinlerinin kanuna uygun bir şekilde kullandırılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmıştır. Raporda, belediye şirketinde çalışan işçilerin yıllık izinlerini kullanmadığı ve bu birikimlerin emeklilik döneminde toplu izin ücreti ödemesine dönüştüğü tespit edilmiştir. Anayasa’nın 50. maddesi, çalışanların dinlenme hakkını güvence altına alırken, 4857 sayılı İş Kanunu da yıllık izinlerin verilmesi ve kullanılmasına dair net düzenlemeler içermektedir. İşverenlerin, işçilerin yıllık izinlerini zamanında kullandırma yükümlülüğü bulunmaktadır.
İş Kanunu’nun 103. maddesi gereğince, yıllık izinleri eksik kullandıran veya bu izinleri bölerek iş sözleşmesini sona erdiren işverenler, idari para cezası ile karşılaşabilir. İşçilerin emeklilik veya iş akitlerinin sona ermesi durumunda, kullanılmayan izin hakları ücrete dönüşmekte ve bu da yüksek maliyetler doğurmaktadır. 2024 yılında, emekliye ayrılan 50 şirket personeline, geçmiş dönem izinleri nedeniyle toplamda 2.314.965,90 TL ödeme yapıldığı anlaşılmıştır. Şirket, izinlerin birikmesini önlemek için gerekli planlamaların yapıldığını ve izin haklarının mevzuata uygun bir şekilde kullandırılması için çalışmaların başlatıldığını belirtmiştir. Bu bağlamda, işçilerin yıllık ücretli izinlerinin zamanında ve düzenli bir şekilde kullandırılması, hem mevzuata uyum sağlamak hem de şirketin mali yükümlülüklerini azaltmak açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmasına İlişkin Tedbirlerin Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirkette çalışan işçilerin yıllık izinlerini kullanmayıp biriktirdiği ve biriktirilen izinlerin emeklilik aşamasında toplu izin ücreti ödemelerine dönüştürüldüğü görülmüştür.
Anayasa’nın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde; dinlenmenin çalışanların hakkı olduğu ve bu haklar ile şartlarının kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 53’üncü maddesinde, işçilere yıllık izin verileceği ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği; 56’ncı maddesinde, yıllık iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu; 59’uncu maddesinde, iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği; 60’ıncı maddesinde, yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağı, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceği veya sıraya bağlı tutulacağı, yıllık izninin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirler ve izinlerin kullanılması konusuna ilişkin usuller ile işverence tutulması zorunlu kayıtların şekline ilişkin hususların ilgili Bakanlık tarafından hazırlanacak bir Yönetmelik ile gösterileceği belirtilmiştir.
Bu Kanun hükmüne istinaden 03.03.2004 tarih ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili olarak İş Kanunu’na benzer düzenlemeler yapılmıştır.
Aynı Kanun’un 103’üncü maddesinde ise yıllık ücretli izni bu Kanun’un 56’ncı maddesine aykırı olarak bölen veya hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya belirtilen Yönetmelik’in esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için iki yüzyirmi Türk Lirası (2024 yılında 2.666,00 TL) idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre işverenin yıllık izinleri kullandırma yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve işçinin de izin hakkından feragat etmesi mümkün değildir. Diğer taraftan işçiler emekli olduklarında veya herhangi bir şekilde iş akitleri sona erdiğinde mevzuat hükümleri gereği yıllık izin hakları ücrete dönüşmekte ve yıllık izin karşılığı yapılacak olan bu ücret ödemesi de işçinin son ücreti üzerinden yapılacağından yüksek tutarlarda ödeme yapılmasına neden olmaktadır. Ayrıca Anayasal bir hak olan yıllık izinlerin kullandırılmaması durumunda idareler, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 103’üncü maddesi gereğince idari para cezası ile karşı karşıya kalabilmektedir.
Yapılan incelemede, emekliye ayrılan 50 şirket personeline geçmişten bu tarihe kadar kullanmadıkları izinlerinden dolayı, 2024 yılında, 2.314.965,90 TL toplu izin ücreti ödendiği anlaşılmıştır.
Şirket, izinlerin birikmemesi için gerekli planlama çalışmalarının yapıldığını ve izin haklarının mevzuat çerçevesinde kullanılması için gerekli çalışmalara başlanıldığını bildirmiştir.
Belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde Şirkette çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin, mevzuata uygunluk ve Şirkete ek mali külfet getirmemesi amacıyla biriktirilmeden, zamanında ve düzenli olarak kullandırılması sağlanmalıdır.