|
ÖZET: İşçilerin birikmiş yıllık ücretli izinlerinin kanuna uygun olarak kullandırılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir sorun olarak ortaya çıkmıştır. Büyükşehir İlçe Belediyesi’nde, kadrolu ve hizmet alımı kapsamındaki işçilerin yıllık izinlerini kullanmak yerine biriktirdiği ve bu birikimlerin emeklilik sırasında toplu izin ücreti olarak ödenmesi nedeniyle idareye ek mali yük getirdiği tespit edilmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili maddeleri, işçilerin yıllık izin haklarından vazgeçemeyeceğini ve işverenlerin bu izinleri düzenli olarak kullandırma yükümlülüğünü vurgulamaktadır.
Denetim sonuçlarına göre, idarenin kadrolu ve hizmet alımı kapsamındaki 2,258 işçisinin toplam 119,401 gün birikmiş yıllık izni bulunmaktadır. Bu durum, 31 Aralık 2024 itibarıyla emekli olacak işçiler için önemli bir mali yük oluşturmakta; kadrolu işçiler için 20,868,875.97 TL, hizmet alımı kapsamındaki işçiler için ise 171,942,268.80 TL’lik bir bütçe yükü öngörülmektedir. Kamu İdaresi, yıllık izinlerin belirli bir plan çerçevesinde kullandırılmasına yönelik çalışmaların sürdüğünü belirtmiş olsa da, mevzuata uygun izin kullandırımının sağlanması ve disiplin cezalarının uygulanması gerektiği açıktır. Sonuç olarak, biriken yıllık izinlerin mevzuata uygun bir şekilde kullandırılması, idarenin mali yükünü azaltacak ve işçilerin haklarını koruyacaktır. Bu bağlamda, işverenin sorumluluklarını yerine getirmesi ve ilgili tedbirlere uyması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmasına İlişkin Tedbirlerin Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdarenin kadrolu ve hizmet alımı kapsamındaki işçilerinin bir kısmının yıllık izinlerini kullanmak yerine biriktirdiği, biriken izinlerin ise işçilerin emeklilik talebi sırasında toplu izin ücreti olarak ödenmesi nedeniyle İdareye ek mali külfet oluşturduğu görülmüştür.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri” başlıklı 53’üncü maddesinde; en az bir yıl çalışmış olan işçilere işyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de içinde olmak üzere yıllık ücretli izin verileceği belirtildikten sonra hizmet süresi dikkate alınarak işçilere verilecek yıllık asgari ücretli izin süreleri tespit edilmiş ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “Yıllık ücretli iznin uygulanması” başlıklı 56’ncı maddesinde; yıllık iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu, “Sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti” başlıklı 59’uncu maddesinde ise; iş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un 103’üncü maddesinde ise yıllık ücretli izni bu Kanunun 56’ncı maddesine aykırı olarak bölen veya izin ücretini 57’nci maddenin üç ve dördüncü fıkralarında belirtilen usule aykırı olarak ödeyen veya eksik ödeyen veya 59’uncu maddedeki hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya 60’ıncı maddede belirtilen yönetmeliğin esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için iki yüz yirmi Türk Lirası (2024 yılında 2.666 TL) idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Diğer yandan, 03.03.2004 tarihli ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nin “İzin kullanma dönemleri” başlıklı 5’inci maddesinde ise; işveren veya işveren vekillerinin, bu Yönetmelik’in 15’inci maddesinde belirtilen izin kurulu veya 18’inci maddeye dayanılarak bunun yerine geçenlere danışmak suretiyle işyerinde yürütülen işlerin nitelik ve özelliklerine göre, yıllık ücretli izinlerin, her yılın belli bir döneminde veya dönemlerinde verileceğini tayin edebileceği ve işyerinde ilan edeceği belirtilmiştir.
Ayrıca Cumhurbaşkanlığının 30.06.2021 tarihli ve 31527 sayılı ile 17.05.2024 tarihli ve 35249 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tasarruf Tedbirleri konulu 2021/14 ve 2024/7 sayılı Genelge’lerinde; 4857 sayılı Kanun kapsamında çalışan işçilerin yıl içinde kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin ilgili yıl içerisinde, önceki yıllarda hak kazanıp kullanmadıkları yıllık izin sürelerinin de yürütülen hizmetlerde aksamaya sebep olmayacak şekilde azami üç yıl içerisinde kullandırılması gerektiği belirtilmiştir
226.07.2024 tarihli ve 32613 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7521 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Dair Kanun’un 13’üncü maddesi ile 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na eklenen Ek Madde 9’da kamu kurum ve kuruluşlarının harcama ve uygulamalarının tasarruf tedbirlerine uygunluğunun idarelerince ve/veya Hazine ve Maliye Bakanlığınca izlenmesi ve denetlenmesi sonucunda, alınan tedbirlere aykırı iş ve işlemleri tespit edilenler hakkında tabi oldukları mevzuat uyarınca disiplin hükümlerinin uygulanıp, sonuçlarının da ilgili idarelerince Cumhurbaşkanlığına bildirilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde işçilerin yıllık izin haklarından feragat edemeyeceği, işverenin de düzenli olarak işçilerin yıllık izinlerini kullandırmakla yükümlü olduğu anlaşılmaktadır.
Yapılan inceleme sonucunda, İdarenin kadrolu ve hizmet alımı kapsamındaki 2258 adet işçisinin toplam 119.401 gün birikmiş yıllık izninin bulunduğu ve bu izinlerin yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince kullandırılmadığı tespit edilmiştir. İdarede kadrolu olarak istihdam edilen toplam 42 işçinin 31.12.2024 tarihi itibarıyla emekli olması halinde ödenecek olan kullanılmamış yıllık izin ücretlerinin bütçeye yüklerinin 20.868.875,97 TL, hizmet alımı kapsamında istihdam edilen toplam 2216 işçinin de 31.12.2024 tarihi itibarıyla emekli olması halinde ödenecek olan yıllık izin ücretlerinin bütçeye yüklerinin ise, 171.942.268,80 TL olduğu görülmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, kadrolu işçi ve şirket bünyesinde görev yapan personele Belediye Başkanlık Makamının 05.05.2024 tarihli ve 269320 sayılı, 02.08.2024 tarihli ve 285412 sayılı, 29.01.2025 tarihli ve 325077 sayılı Genelgeleri ile kamu hizmeti aksatılmadan belirli bir plan ve program çerçevesinde yıllık ücretli izin kullandırma çalışmalarının devam ettiği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar doğrultusunda, 4857 sayılı Kanunu’nun 103’üncü maddesi gereğince idari para cezası yaptırımı ile karşılaşılmaması ve biriken yıllık izinlerin ücrete dönüşmesi halinde idare açısından da kadrolu ve hizmet alımı kapsamında istihdam edilen işçilerin 31.12.2024 tarihi itibarıyla ödenecek olan kullanılmamış yıllık izin ücretlerinin bütçeye yüklerinin 192.811.144,77 TL olduğu dikkate alınarak bu ek mali külfetin ortaya çıkmaması adına İdare tarafından söz konusu yıllık izinlerin mevzuata uygun bir şekilde kullandırılması ve ilgili tasarruf tedbirlerine uymayanlarla ilgili de disiplin cezalarının uygulanması gerekmektedir.