|
ÖZET: İşçilerin birikmiş yıllık ücretli izinlerinin kanuna uygun bir şekilde kullandırılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. Belediyede kadrolu işçilerin yıllık izinlerini kullanmayarak biriktirmesi ve bu birikimlerin emeklilik döneminde toplu izin ücreti olarak ödenmesi dikkat çekmektedir. Anayasa’nın 50. maddesi, dinlenme hakkının çalışanların bir hakkı olduğunu belirtirken, 4857 sayılı İş Kanunu da yıllık izinlerin verilmesi ve kullanılmasına dair düzenlemeler içermektedir. İşverenlerin, işçilerin yıllık izinlerini zamanında kullandırma yükümlülüğü bulunmaktadır.
Yıllık izinlerin kullanılmaması durumunda, işçilerin bu hakları emeklilikte veya iş sözleşmesinin sona ermesi halinde ücrete dönüşmektedir. Bu durum, işverenin ödemek zorunda olduğu tutarların artmasına yol açmakta ve aynı zamanda Anayasal bir hak olan yıllık izinlerin ihlali nedeniyle idari para cezası riski doğurmaktadır. Yapılan incelemeler, belediyede emekli olan 13 işçiye 2024 yılında toplamda 537.108,32 TL izin ücreti ödendiğini göstermektedir. Belediye, çalışanlarının yıllık izinlerini düzenli bir şekilde kullandırmak amacıyla izin takvimleri oluşturmuş ve birimlere bilgilendirme yapmıştır. Ancak, mevzuata uygunluk ve ek mali yükümlülüklerin önlenmesi açısından, işçilerin yıllık ücretli izinlerinin zamanında ve düzenli olarak kullandırılması kritik bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır. |
BULGU: İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmasına İlişkin Tedbirlerin Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyede kadrolu işçilerin yıllık izinlerini kullanmayıp biriktirdiği ve biriktirilen izinlerin emeklilik aşamasında toplu izin ücreti ödemelerine dönüştürüldüğü görülmüştür.
Anayasa’nın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde; dinlenmenin çalışanların hakkı olduğu ve bu haklar ile şartlarının kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 53’üncü maddesinde işçilere yıllık izin verileceği ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği; 56’ncı maddesinde yıllık iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu; 59’uncu maddesinde iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği; 60’ıncı maddesinde yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağı, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceği veya sıraya bağlı tutulacağı, yıllık izninin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirler ve izinlerin kullanılması konusuna ilişkin usuller ile işverence tutulması zorunlu kayıtların şekline ilişkin hususların ilgili Bakanlık tarafından hazırlanacak bir Yönetmelik ile gösterileceği belirtilmiştir.
Bu Kanun hükmüne istinaden 03.03.2004 tarih ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili olarak İş Kanunu’na benzer düzenlemeler yapılmıştır.
Aynı Kanun’un 103’üncü maddesinde ise yıllık ücretli izni bu Kanun’un 56’ncı maddesine aykırı olarak bölen veya hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya belirtilen Yönetmelik’in esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre işverenin yıllık izinleri kullandırma yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve işçinin de izin hakkından feragat etmesi mümkün değildir. Diğer taraftan işçiler emekli olduklarında veya herhangi bir şekilde iş akitleri sona erdiğinde mevzuat hükümleri gereği yıllık izin hakları ücrete dönüşmekte ve yıllık izin karşılığı yapılacak olan bu ücret ödemesi de işçinin son ücreti üzerinden yapılacağından yüksek tutarlarda ödeme yapılmasına neden olmaktadır. Ayrıca Anayasal bir hak olan yıllık izinlerinkullandırılmaması durumunda idareler, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 103’üncü maddesi gereğince idari para cezası ile karşı karşıya kalabilmektedir.
Yapılan incelemede; Belediyede emekliye ayrılan 13 kadrolu işçiye kullanmadıkları izinlerinden dolayı, 2024 yılında 537.108,32 TL toplu izin ücreti ödendiği anlaşılmıştır.
Kamu idaresi; Belediye bünyesinde görev yapan personellerin izinlerinin kullandırılması amacıyla yıllık izin takvimleri oluşturulduğunu ve yıllık izinlerin yılı içerisinde kullandırılması konusunda birimlere bilgilendirme yapıldığını bildirmiştir.
Belirtilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde Belediyede çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin, mevzuata uygunluk ve belediyeye ek mali külfet getirmemesi amacıyla biriktirilmeden, zamanında ve düzenli olarak kullandırılması sağlanmalıdır.