|
ÖZET: Yapılan denetimlerde, Büyükşehir Bağlı İdaresi’nde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin zamanında kullandırılmadığı ve bu nedenle önemli miktarda birikmiş izin süresinin oluştuğu belirlenmiştir. Anayasa’nın 50. maddesi, dinlenme hakkının çalışanların temel haklarından biri olduğunu vurgularken, 4857 sayılı İş Kanunu da yıllık izinlerin verilmesi ve kullanılmaması durumunda işçilerin haklarının korunmasını öngörmektedir. İşverenlerin, yıllık izinleri düzenli olarak kullandırmaması halinde idari para cezası ile karşılaşacakları belirtilmiştir.
Denetim sonuçlarına göre, kurumda görev yapan 168 işçiden 66’sının 100 ile 200 gün, 19’unun 201 ile 300 gün, 7’sinin 301 ile 400 gün ve 1 işçinin de 400 günden fazla birikmiş izni bulunmaktadır. 31 Aralık 2024 itibarıyla, 167 işçinin toplamda 21.086 gün birikmiş yıllık izni olduğu ve bu durumun kuruma maliyetinin yaklaşık 19.000.000 TL olduğu tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, işçilerin yıllık izinlerini kullandırmak için gerekli önlemleri alacağını ve bu sürecin 2024 yılı içerisinde planlı bir şekilde gerçekleştirileceğini ifade etmiştir. Sonuç olarak, işçilerin yıllık ücretli izinlerinin mevzuata uygun bir şekilde, birikim oluşturmadan ve ek mali yük getirmeden zamanında kullandırılması gerekmektedir. Bu, hem çalışanların haklarının korunması hem de kurumun mali yükümlülüklerinin yönetilmesi açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmasına İlişkin Tedbirlerin Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Kurum personel işlemleri üzerinde yapılan incelemelerde; Kurumda çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin zamanında düzenli olarak kullandırılmadığı ve bu nedenle yüksek miktarda birikmiş yıllık izin süresi bulunan kişilerin olduğu tespit edilmiştir.
Anayasa’nın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde; dinlenmenin çalışanların hakkı olduğu ve bu haklar ile şartlarının kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 53’üncü maddesinde şartları taşıyan işçilere yıllık ücretli izin verileceği ve bu izin hakkından vazgeçilemeyeceği; 59’uncu maddesinde ise iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinde yıllık ücretli izinlere ilişkin çeşitli hususların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir Yönetmelik ile gösterileceği hüküm altına alınmış, bu Kanun hükmüne istinaden 03.03.2004 tarih ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili olarak İş Kanunu’na benzer düzenlemeler yapılmıştır.
4857 sayılı Kanun’un 103’üncü maddesinde hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya yukarıda belirtilen Yönetmelik’in esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için ikiyüzyirmi Türk Lirası (2024 yılında 2.666 TL) idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan Tasarruf Tedbirleri konulu 2021/14 ve 2024/7 sayılı genelgelerde de; 4857 sayılı Kanun kapsamında çalışan işçilerin yıl içinde kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin ilgili yıl içerisinde, önceki yıllarda hak kazanıp kullanmadıkları yıllık izin sürelerinin de yürütülen hizmetlerde aksamaya sebep olmayacak şekilde azami üç yıl içerisinde kullandırılması gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre işverenin yıllık izinleri kullandırma yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve işçinin de izin hakkından feragat etmesi mümkün değildir. Diğer taraftan işçiler emekli olduklarında veya herhangi bir şekilde iş akitleri sona erdiğinde mevzuat hükümleri gereği yıllık izin hakları ücrete dönüşmekte ve yıllık izin karşılığı yapılacak olan bu ücret ödemesi de işçinin son ücreti esas alınarak hesaplanmaktadır. Bu ise söz konusu işçiye yüksek tutarlarda ödeme yapılmasına neden olmaktadır. Bununla birlikte, anayasal bir hak olan yıllık izinlerin kullandırılmaması durumunda idareler, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 103’üncü maddesi gereğince idari para cezası ile karşı karşıya kalabilmektedir.
Yapılan incelemelerde Kurumda görev alan kadrolu 168 işçiden 66’sının 100 ile 200 gün arasında, 19’unun 201 ile 300 gün arasında, 7’sinin 301 ile 400 gün arasında ve 1 işçinin de 400 günden fazla kullanmadığı birikmiş izinlerinin olduğu tespit edilmiştir. 31.12.2024 tarihi itibarıyla izni bulunmayan bir işçi hariç 167 işçinin toplam 21.086 gün birikmiş yıllık izni bulunmakta olup kullanılmayan bu yıllık izinlerin 2024 yılı ücret tutarları ile Kuruma maliyeti yaklaşık olarak 19.000.000 TL’dir.
Kamu İdaresi cevabında; hizmet verilen alanın büyük olması, işin devamlılığının esas olması, dönem dönem yaşanan kuvvetli yağışlar gibi nedenlerle işçilerin tecrübe ve yetkinliklerine ihtiyaç duyulduğu, işçilerin dinlendirilmesi de sağlanarak hak etmiş oldukları yıllık izinlerin kullandırılması yönünde genelgeler yayımlanarak 2024 yılında işçilere ortalama olarak 30 gün yıllık izin kullandırıldığı, İdarenin, bulgumuzda belirtilen idari para cezasına 2024 yılında muhattap olmadığı, işçiler tarafından yıllık izin konusunda CİMER vb kanallardan yapılmış bir şikayet bulunmadığı, birikmiş izinlerin yaklaşık maliyeti olarak bulgumuzda 19.000.000,00 TL tutarının belirtildiği ancak 2024 yılında 40 işçiye ödenen izin ücretlerinin toplam 4.645.865,37 TL olduğu, bulgumuzda belirtilen 21.086 gün birikmiş yıllık iznin 10.503 güne kadar düşürüldüğü, ilgili mevzuat ve Cumhurbaşkanlığının Tasarruf Tedbirleri Genelgesi hükümleri doğrultusunda hizmette aksama meydana gelmeyecek şekilde birikmiş yıllık izinlerin 3 yıl içerisinde planlı olarak kullandırılacağı belirtilmiştir.
Kamu İdaresinin bulgumuza iştirak ettiği anlaşılmakla birlikte; işçiler tarafından CİMER vb kanallar üzerinden yapılan bir şikayetin bulunmaması veya 2024 yılında Kuruma idari para ceza uygulanmamış olması Kamu İdaresi tarafından yapılan işlemleri, yukarıda detayları açıklanan mevzuat hükümlerine uygun hale getirmeyecektir. Diğer taraftan, bulgumuzda belirtilen birikmiş izinlerin Kuruma toplam yaklaşık maliyeti tutarı olan 19.000.000,00 TL, yalnızca 2024 yılında emekli olan personele ödenecek izin ücretlerini değil Kurumdaki tüm işçiler için 2024 yılsonu itibarıyla hesaplanan yaklaşık maliyeti ifade etmektedir.
Sonuç olarak, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar çerçevesinde Kurumda çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin, mevzuata uygunluk ve Kuruma ek mali külfet getirmemesi amacıyla biriktirilmeden, zamanında ve düzenli olarak kullandırılması sağlanmalıdır.