|
ÖZET: İşçilerin yıllık ücretli izinlerinin zamanında kullandırılmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Rapor, belediye şirketinde çalışan işçilerin sosyal hakları olan yıllık izinlerin düzenli bir şekilde verilmediğini ve bu durumun birikmiş izin sürelerine yol açtığını ortaya koymaktadır. Anayasa’nın 50. maddesi, çalışanların dinlenme hakkını güvence altına alırken, 4857 sayılı İş Kanunu da yıllık izinlerin verilmesi ve kullanılmasına dair detaylı düzenlemeler içermektedir. İşverenlerin, işçilerin yıllık izinlerini zamanında kullandırmamaları durumunda idari para cezası ile karşılaşabilecekleri belirtilmiştir.
Yıllık izinlerin kullanılmaması, işçilerin emekli olduklarında veya iş sözleşmeleri sona erdiğinde yüksek miktarda izin ücreti talep etmelerine neden olmaktadır. Bu durum, idareler açısından öngörülemeyen mali yükler doğurabilir. Rapor, Antalya Büyükşehir Belediyesi’nde çalışan işçilerin birikmiş yıllık izinlerinin bulunduğunu ve bu izinlerin takibinin ilgili birimler tarafından yapıldığını göstermektedir. Sonuç olarak, işçilerin yıllık ücretli izinlerinin mevzuata uygun bir şekilde, birikim yapmadan ve zamanında kullandırılması için gerekli adımların atılması önem arz etmektedir. Bu, hem işçilerin haklarını koruyacak hem de idarelerin mali yükümlülüklerini azaltacaktır. |
BULGU: İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmasına İlişkin Tedbirlerin Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirkette çalışan işçilerin sosyal hakları olan yıllık ücretli izinlerinin zamanında düzenli olarak kullandırılmadığı ve bu nedenle birikmiş yıllık izin sürelerinin bulunduğu görülmüştür.
Anayasa’nın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde; dinlenmenin çalışanların hakkı olduğu ve bu haklar ile şartlarının kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 53’üncü maddesinde işçilere yıllık izin verileceği ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği; 56’ncı maddesinde yıllık iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu; 59’uncu maddesinde iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği; 60’ıncı maddesinde yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağı, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceği veya sıraya bağlı tutulacağı, yıllık izninin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirler ve izinlerin kullanılması konusuna ilişkin usuller ile işverence tutulması zorunlu kayıtların şekline ilişkin hususların ilgili Bakanlık tarafından hazırlanacak bir Yönetmelik ile gösterileceği belirtilmiştir.
Bu Kanun hükmüne istinaden 03.03.2004 tarih ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili olarak İş Kanunu’na benzer düzenlemeler yapılmıştır. Aynı Kanun’un 103’üncü maddesinde ise yıllık ücretli izni bu Kanun’un 56’ncı maddesine aykırı olarak bölen veya hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya belirtilen Yönetmelik’in esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için ikiyüzyirmi Türk Lirası (2024 Yılında 2.666,00 TL) idari para cezası verileceği hükme bağlanmıştır.
Ayrıca Cumhurbaşkanlığı’nın 17.05.2024 tarih ve 32549 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tasarruf Tedbirleri konulu 2024/7 sayılı Genelgesi’nde; 4857 sayılı Kanun kapsamında çalışan işçilerin yıl içinde kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin ilgili yıl içerisinde, önceki yıllarda hak kazanıp kullanmadıkları yıllık izin sürelerinin de yürütülen hizmetlerde aksamaya sebep olmayacak şekilde azami üç yıl içerisinde kullandırılması gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre işverenin yıllık izinleri kullandırma yükümlülüğünü yerine getirmemesi ve işçinin de izin hakkından feragat etmesi mümkün değildir. Diğer taraftan işçiler emekli olduklarında veya herhangi bir şekilde iş akitleri sona erdiğinde mevzuat hükümleri gereği yıllık izin hakları ücrete dönüşmekte ve yıllık izin karşılığı yapılacak olan bu ücret ödemesi de işçinin son ücreti üzerinden yapılacağından yüksek tutarlarda ödeme yapılmasına neden olmaktadır. Ayrıca Anayasal bir hak olan yıllık izinlerin kullandırılmaması durumunda idareler, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 103’üncü maddesi gereğince idari para cezası ile karşı karşıya kalabilmektedir.
Yapılan incelemede; 375 sayılı KHK’nın ek 20’nci maddesi kapsamında personel çalıştırılmasına dayalı hizmetleri yürütmek amacıyla kurulan Şirkette, işçi olarak görev yapan çok sayıda kullandırılmayan yıllık izninin bulunduğu, yıllık izin takiplerinin ise işçilerin fiilen görev yaptığı Büyükşehir Belediyesi ve Şirket tarafından yürütülmekte olduğu tespit edilmiştir. İşçilerin birikmiş yıllık ücretli izinlerinin kanuna uygun olarak kullandırılmamasına ilişkin örnek olarak aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 3: İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmamasına İlişkin Örnek Tablo
| S.N. | Ad Soyad | Birim | İşe Başlama Yılı | Kalan Yıllık İzin |
| E.D. | Genel Sekreterlik | 2008 | ||
| M.A. | Antalya İnsan Kaynakları A.Ş. | 2006 | ||
| O. Ş. | Kültür ve Sosyal işler Dairesi Başkanlığı | 2010 | ||
| M.Ü. | Park ve Bahçeler Dairesi Başkanlığı | 2015 | ||
| A.A. | Park ve Bahçeler Dairesi Başkanlığı | 2015 | ||
| H.Ö. | Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı | 2010 | ||
| M.Ü | Park ve Bahçeler Dairesi Başkanlığı | 2015 | ||
| F.B. | Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı | 2008 | ||
| C.T. | Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı | 2015 | ||
| L.H. | Park ve Bahçeler Dairesi Başkanlığı | 2015 | ||
| Yıllara | sari olarak kullanılmayan birikmiş yı | llık izinleri bulunan işçiler emekli | llık izinleri bulunan işçiler emekli |
olduklarında veya herhangi bir şekilde iş akitleri sona erdiğinde mevzuat hükümleri gereği yıllık izin hakları işçinin son ücreti dikkate alınarak izin ücreti ödeneceğinden idareler açısından öngörülemeyen giderlerin ortaya çıkmasına neden olacaktır.
Şirket tarafından verilen cevapta, Antalya Büyükşehir Belediyesine 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca yıllık izinlerin kullandırılması ile ilgili gerekli uyarıları içeren yazının yazıldığı ve bulguda belirtilen hususlara riayet edileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda belirtilen hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde, işçilerin yıllık ücretli izinlerinin, mevzuata uygunluk ve ek mali külfet getirmemesi amacıyla biriktirilmeden, zamanında ve düzenli olarak kullandırılması amacıyla Büyükşehir Belediyesi nezdinde girişimde bulunulması gerekmektedir.