İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak (Sayıştay)

BULGU: İşçilerin Birikmiş Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Kullandırılmasına İlişkin Tedbirlerin Alınmaması
İl Özel İdaresinde çalışan işçilerin sosyal hakları olan yıllık ücretli izinlerinin zamanında ve düzenli olarak kullandırılmadığı, bu nedenle işçilerin birikmiş yıllık izin sürelerinin yıllar itibarıyla arttığı görülmüştür.
Anayasa’nın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde “dinlenmenin çalışanların hakkı olduğu, ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin haklarının ve şartlarının kanunla düzenleneceği” hüküm altına alınmıştır. Anayasanın bu hükmü gereği dinlenme hakkına ilişkin düzenlemeler 4857 sayılı İş Kanunu’nda yapılmıştır.
4857 sayılı Kanun’un 53’üncü maddesinde “işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verileceği, yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği”, 56’ncı maddesinde “yıllık ücretli iznin işveren tarafından bölünemeyeceği, bu iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu, ancak tarafların anlaşması halinde izin sürelerinin bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabileceği”, 60’ıncı maddesinde “yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağının, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceğinin veya sıraya bağlı tutulacağının, yıllık iznin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirlerin ve izinlerin kullanılması konusuna ilişkin usuller ile işverence tutulması zorunlu kayıtların şeklinin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir Yönetmelikle gösterileceği”, 103’üncü maddesinde ise “yıllık ücretli izni Kanun’un 56’ncı maddesine aykırı olarak bölen veya 59’uncu maddedeki hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya 60’ıncı maddede belirtilen yönetmeliğin esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için … TL idari para cezası verileceği” ifade edilmiştir.
4857 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesindeki hükme istinaden, Kanun’un 53’üncü maddesi uyarınca işverenlerce verilecek yıllık ücretli izinlerin usul ve esaslarını belirleyen Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği 03.03.2004 tarih ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş, Yönetmelikte yıllık ücretli iznin kazanılması ve kullanımına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.
Cumhurbaşkanlığınca 30.06.2021 tarih ve 31527 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tasarruf Tedbirleri konulu 2021/14 sayılı Genelgede de “4857 sayılı Kanun kapsamında çalışan işçilerin yıl içerisinde kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin ilgili yıl içerisinde kullandırılacağı, ilgililerin önceki yıllarda hak kazanıp kullanmadıkları yıllık ücretli izin sürelerinin de yürütülen hizmetlerde aksamaya sebep olmayacak şekilde azami üç yıl içerisinde kullandırılacağı” belirtilmiştir.
Anayasa, İş Kanunu ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’ndeki düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde dinlenme hakkı Anayasal bir hak olup, bu hakkın gereği olarak işverenlerce çalışanlara yıllık ücretli izin kullandırılması zorunludur. Diğer taraftan, işçiler tarafından yıllık ücretli izin hakkından feragat edilmesi mümkün değildir. İşçilerin hak ettikleri yıllık ücretli izinlerinin İş Kanunu ve ilgili Yönetmelikteki hükümlere uygun olarak işverenlerce kullandırılması gerekmekte olup, bu husustaki yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverenlere İş Kanunu’nun 103’üncü maddesi gereği idari para cezası uygulanacağı Kanun’daki düzenlemede ifade edilmiştir. Yine işçilerin yıl içerisinde kazandıkları yıllık ücretli izin haklarının ilgili yıl içerisinde kullandırılacağı, geçmiş yıllarda hak kazanıp kullanmadıkları yıllık ücretli izin sürelerinin de yürütülen hizmetlerde aksamaya sebep olmayacak şekilde azami üç yıl içerisinde kullandırılacağı 2021/14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Tedbirleri Genelgesinde belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, kurumda 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında istihdam edilen işçilerden; 18’inin 100 ile 200 gün, 13’ünün 200 ile 300 gün ve 4’ünün de 300 ile 400 gün arasında, 3’ünün ise 400 günden fazla kullanmadığı yıllık ücretli izninin olduğu görülmüştür.
İdare bulguda yer alan tespitlere katılarak, birikmiş izinleri bulunan işçilere kullandırılamayan izinlerin yıl içinde kullandırılmaya başlandığını ve bu duruma ilerleyen süreçte özen gösterileceğini ifade etmiştir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri doğrultusunda, İş Kanunu kapsamında çalıştırılan işçilerin geçmişten gelen birikmiş yıllık ücretli izinlerinin hizmette aksamaya sebep olmayacak şekilde ve mümkün olan asgari sürede, yıl içerisinde hak kazanılan yıllık ücretli izin sürelerinin ise ilgili yılda kullandırılması gerekmektedir.