|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir ilçe belediyesinde çalışan işçilerin yıllık izinlerinin kullanılmadığını ve birikmiş izin sürelerinin mevcut olduğunu ortaya koymuştur. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50. maddesi, çalışanların dinlenme hakkını güvence altına alırken, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 53. maddesi, işçilerin en az bir yıl çalıştıktan sonra yıllık ücretli izin hakkına sahip olduğunu belirtmektedir. İşverenin, yıllık izinlerin kullanım zamanını belirleme yetkisi bulunmakla birlikte, işçilerin bu haklarından feragat etmesi mümkün değildir.
Yıllık izin, işçinin fiziksel ve ruhsal sağlığı açısından büyük önem taşır. İş Kanunu’nun 54. maddesi, yıllık izinlerin biriktirilmesine izin vermemekte ve kullanılmayan izinlerin, iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda ücrete dönüşeceğini ifade etmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, 30 işçinin toplamda 3508 gün birikmiş izni olduğu ve bazı işçilerin 300 günden fazla kullanılmamış izne sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, hem Anayasa’ya hem de İş Kanunu’na aykırılık teşkil etmekte olup, belediyenin mali yükünü artıracak bir sorun olarak değerlendirilmektedir. |
BULGU: İşçilerin Kanunda Belirtilen Yıllık İzinlerinin Kullandırılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyede çalışan işçilerin birikmiş ücretli izinlerinin bulunduğu tespit edilmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Çalışma Şartları ve Dinlenme Hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.” denilmektedir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun; “Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri” başlıklı 53’üncü maddesinde; “İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez…”
“Sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti” başlıklı 59’uncu maddesinde; “İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir… “denilmektedir.
Aynı Kanun’un 54’üncü maddesinde, işçinin her hizmet yılına karşılık sonraki yılda izin kullanacağı belirtilmiş olup başka bir deyişle yıllık ücretli izinlerin kullanılmayıp biriktirilmesine izin verilmemiştir.
Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde; “İşveren veya işveren vekilleri, bu Yönetmeliğin 15’inci maddesinde belirtilen izin kurulu veya 18 inci maddeye dayanılarak bunun yerine geçenlere danışmak suretiyle işyerinde yürütülen işlerin nitelik ve özelliklerine göre, yıllık ücretli izinlerin, her yılın belli bir döneminde veya dönemlerinde verileceğini tayin edebilir. Bunu işyerinde ilan eder.” denilmektedir.
İşçinin her yıl yıllık ücretli izin kullanma hakkı vardır. Yıllık izin hakkı, bir dinlenme iznidir. Bu izin, işçinin beden ve ruh sağlığı için gereklidir. Bir yıl boyunca çalışan işçinin yıllık izin kullanması, beden ve ruh sağlığı açısından büyük önem taşır. Bu nedenle işçi ve işveren, yıllık izin hakkından feragat edemez.
Yıllık izni kullandırma zamanını belirlemek işverenin yönetim yetkisi kapsamındadır. Bazı dönemlerde iş yoğunluğu azalmaktadır. İdare, işleri aksatmayacak şekilde toplu izin uygulayabilir, tüm izni bir anda kullandırabileceği gibi, karşılıklı anlaşma ile aylara da bölebilir. Yıllık ücretli izinler işçinin talebi ile verilmekle birlikte, Yönetmeliğin 8’nci maddesinde ifade edildiği gibi “İzin kurulu veya işveren, işçinin istediği izin kullanma tarihi ile bağlı değildir. Ancak, izin sıra ve nöbetleşmesini göstermek üzere söz konusu kurulca düzenlenecek çizelgeler işçinin talebi ve iş durumu dikkate alınarak hazırlanır.”
İşçinin kullanmadığı izinler geçersiz hale gelmez. Aksine, işçi emekli olduğunda veya iş sözleşmesi son bulduğunda, kullanılmayan izinler ücrete dönüşmektedir. Ödeme son ücret üzerinden yapılacağından idarenin nakit akışını olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Bu nedenle, işçiler emekli olunca kullanmadığı izinlerin de parasını alacağı için, izin kullanmamakta, idare de buna izin vermektedir. Kurumun mali yükünü ileriki dönemlerde arttıracak olan bu uygulamanın, gerek Anayasa’ya gerekse İş Kanunu’nun emredici düzenlemelerine aykırılık oluşturduğu açıktır.
Yapılan incelemelerde 30 işçinin 2022 ve öncesinde toplamda 3508 gün birikmiş izni olduğu, kimi kullanılmayan izinlerinin 300 günü geçtiği görülmüştür.
Belediyede daimi işçi olarak çalışan personel tarafından kullanılmayıp biriktirilmiş izinlerin bulunduğu dolayısıyla bu durumun yukarıda yer verilen mevzuata aykırılık teşkil ettiği düşünülmektedir.