|
ÖZET: İşçilerin yıllık izin haklarının kullanılmaması, 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. Büyükşehir İlçe Belediyesi’nde çalışan işçilerin, kanun gereği yıllık izinlerini kullanmadıkları tespit edilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50. maddesi, dinlenme hakkını güvence altına alırken, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 53. maddesi, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilmesini zorunlu kılmaktadır. İş akdinin sona ermesi durumunda kullanılmayan izinlerin ücretinin ödenmesi gerektiği de yine aynı kanunda belirtilmiştir.
Yıllık izinlerin kullanımı, 4857 sayılı Kanun ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği çerçevesinde düzenlenmiştir. Ancak yapılan incelemeler, işçilerin bu haklarını mali bir yük olarak görmeleri nedeniyle izinlerini kullanmadıklarını ortaya koymaktadır. Bu durum, iş akdinin sona ermesi halinde, işverenlerin önceki yıllarda kullanılmamış izinler için toplu ödeme yapmak zorunda kalmasına yol açmaktadır. 2022 yılında 16 işçinin emekli olmasıyla birlikte, toplam 174.775,93 TL tutarında izin ücreti ödenmiştir. Sonuç olarak, çalışanların anayasal haklarının ihlal edilmemesi için yıllık izinlerin, kanunlara uygun bir şekilde kullandırılması gerekmektedir. Kamu idarelerinin bu konuda gerekli planlamaları yaparak, işçilerin dinlenme haklarını etkin bir biçimde kullanmalarını sağlaması önem arz etmektedir. |
BULGU: İşçilerin Kanunda Belirtilen Yıllık İzinlerinin Kullandırılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresinde istihdam edilen işçilerin yıllık izinlerinin kanuna uygun olarak kullandırılmaması nedeniyle, işten ayrılmalarda önceki yıllarda kullanılmamış olan izinlere ait ücretin ödendiği görülmüştür.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50’nci maddesinde, dinlenmenin çalışanlar için bir hak olduğu ve bu hakların kullanımının Kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Yıllık Ücretli İzin Hakkı Ve İzin Süreleri” başlıklı 53’üncü maddesinde, en az bir yıl çalışmış olan işçilere işyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de içinde olmak üzere yıllık ücretli izin verileceği belirtildikten sonra hizmet süresi dikkate alınarak işçilere verilecek yıllık asgari ücretli izin süreleri tespit edilmiş ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Aynı Kanun’un 59’uncu maddesinde de iş akdinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği belirtilmiştir.
Yine aynı Kanun’un 60’ıncı maddesine istinaden çıkarılan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır.
Yıllık ücretli izinlerin, 4857 sayılı Kanun’un “Yıllık Ücretli İzinlerin Uygulanması” başlıklı 56’ncı maddesi ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği hükümlerine göre kullandırılması gerekmektedir. Nitekim Kanun’un 103’üncü maddesinde de Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’ne aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işverene, bu durumda olan her işçi için idari para cezası verilmesi öngörülmüştür.
Yapılan incelemede, yıllık izin hakkının çalışanların dinlenmesi ve işyerindeki veriminde düşüş yaşanmaması için tanınan bir sosyal hak olmasına rağmen mali bir hak olarak görülmesi nedeniyle, işçilerin yıllık ücretli izinlerini kullanmayarak biriktirdiği, bunun sonucunda iş akdinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçilere önceki yıllarda kullanmadıkları yıllık izinler için sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden toplu olarak ödeme yapılmak zorunda kalındığı tespit edilmiştir. Bu durumun, kamu idarelerinin nakit yönetimini olumsuz etkilediği ve ek maddi külfet oluşturduğu değerlendirilmektedir. Nitekim, 2022 yılı içerisinde 16 işçinin emekli olduğu ve önceki yıllarda kullanılmamış olan izin ücretleri de dahil toplam 174.775,93 TL izin ücreti ödendiği tespit edilmiştir.
Çalışanların anayasal haklarının ihlaline yol açan bu uygulamaya izin verilmemeli, yıllık izinler için gerekli planlamalar yapılarak, Kanunun öngördüğü şekilde kullandırılması gerekmektedir.