İşçilerin Kanunda Belirtilen Yıllık İzinlerinin Kullandırılmaması (Sayıştay)

BULGU: İşçilerin Kanunda Belirtilen Yıllık İzinlerinin Kullandırılmaması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Kamu İdaresi tarafından; 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışan işçilerin sosyal hakları olan yıllık izinlerinin düzenli bir şekilde kullandırılmadığı ve bu nedenle birikmiş yıllık izin sürelerinin bulunduğu görülmüştür.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50’nci maddesinde, dinlenmenin çalışanların bir hakkı olduğu ve bu hakların kullanımının kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 53’üncü maddesinde işçilere yıllık izin verileceği ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği, 56’ncı maddesinde yılık iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu, 59’uncu maddesinde iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği, 60’ıncı maddesinde yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağı, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceği veya sıraya bağlı tutulacağı, yıllık izninin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirler ve izinlerin kullanılması konusuna ilişkin usuller ve işverence tutulması zorunlu kayıtların şeklinin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle gösterileceği belirtilmiştir.
03.03.2004 tarih ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de Kanun’a uygun olarak yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır.
Anılan Kanun’un “Yıllık Ücretli İznin Uygulanması” başlıklı 56’ncı maddesinde bu iznin Kanun’da belirlenen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu, “Sözleşmenin Sona Ermesinde İzin Ücreti” başlıklı 59’uncu maddesinde ise iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin kendisine veya hak sahibine ödeneceği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemelerde; idare bünyesinde istihdam edilen işçilerin yıllık izinlerinin düzenli bir şekilde kullandırılmadığı ve bu nedenle 31.12.2022 tarihi itibariyle aşağıdaki tabloda ayrıntılı olarak gösterildiği üzere 96 işçinin toplam 8.234 gün kullanılmamış yıllık izni bulunduğu görülmüştür.
Tablo 10: Birimler Bazında İşçilerin Kullanılmayan İzinleri Tablosu

Diğer taraftan, işçiler emekli olduklarında veya herhangi bir şekilde iş akitleri sona erdiğinde mevzuat hükümleri gereği yıllık izin hakları ücrete dönüşmekte ve yıllık izin karşılığı yapılacak olan bu ücret ödemesi de işçinin son ücreti üzerinden yapılacağından yüksek tutarlarda ödeme yapılmasına neden olmaktadır. Bu nedenle idarede çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerinin, mevzuata uygunluk ve idareye ek mali külfet getirmemesi amacıyla biriktirilmeden, zamanında ve düzenli olarak kullandırılması sağlanmalıdır.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta; İş Kanunu kapsamında çalışan personelin yıllık izinlerini, idarenin çalışma programıda dikkate alınarak yıl içerisinde kullandırılmaya çalışıldığı, bazı pozisyonda çalışan (özellikle şoför, operatör grubu) personel sayısının az olması, bazı dönemlerde beklenmedik iş yoğunluklarının oluşması (kışın aşırı kar yağışı gibi) bu grupta görev yapan personelin yıllık izin planlamasında aksamalara neden olduğu ve bu durumda personelin izinlerinin birikmesi sonucunu doğurduğu, 2023 yılı içerisinde tüm pozisyonlarda çalışan işçilerin özellikle de şoför ve operatör grubunda bulunan personelin önceki yıllara ait kullanılmayan izinlerini belirli bir program kapsamında kullanmalarını sağlamak üzere gerekli çalışmaların yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, “Dinlenme” bir hak olarak Anayasamızda yer almakta, İş Kanunu da bu haktan vazgeçilemeyeceğini hüküm altına almıştır. Bir yıl boyunca çalışan bir işçinin dinlenmesi hem kendi sağlığı hem de iş güvenliği açısından gereklidir. Yıllık izin hakkının kullandırılmamasının hem mevzuata aykırılık teşkil edeceği hem de kamu kaynağı olan personel gücünün etkili ve verimli kullanılmasına engel olacağı düşünülmektedir.