İşçilerin Kanunda Belirtilen Yıllık İzinlerinin Kullandırılmaması (Sayıştay)

BULGU: İşçilerin Kanunda Belirtilen Yıllık İzinlerinin Kullandırılmaması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

İzin bakımından İş Kanunu’na tabi olarak çalışan Kurum personelinden bazılarının yıllık izinlerini kullanmadığı, izinlerin yıllar itibariyle biriktiği, Kurumun ise söz konusu yıllık izinleri yetkisi dahilinde, Anayasa’da yer alan dinlenme hakkı doğrultusunda ve İş Kanunu’nun öngördüğü şekilde kullandırmadığı görülmüştür.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde; Dinlenmenin, çalışanların hakkı olduğu, Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartlarının kanunla düzenleneceği belirtilmektedir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Yıllık Ücretli İzin Hakkı ve İzin Süreleri” başlıklı 53’üncü maddesinde özetle; en az bir yıl çalışmış olan işçilere işyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi de içinde olmak üzere yıllık ücretli izin verileceği belirtildikten sonra hizmet süresi dikkate alınarak işçilere verilecek yıllık asgari ücretli izin süreleri tespit edilmiş ve yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği hüküm altına alınmıştır. Aynı Kanun’un 59’uncu maddesinde, iş akdinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği belirtilmiş olup 103’üncü maddesinde de yıllık ücretli izin hükümlerine aykırılık durumunda işverene bu durumda olan her işçi için idari para cezası verilmesi öngörülmüştür. İş Kanunu’nun 60’ıncı maddesine istinaden çıkarılan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği’nde de yıllık izinlerin kullanımı ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır.
Mesleki Yeterlilik Kurumu Personel Yönetmeliği’nin “İzin” başlıklı 21’inci maddesinde;
“(1) Personele yıllık, hastalık, mazeret ve ücretsiz izinleri 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili mevzuatı hükümlerine göre kullandırılır. …
Yıllık izinler, iş durumu ve personelin talepleri de dikkate alınmak suretiyle; Başkanın oluru ile kullandırılır.
Personelin, yıllık ücretli izinlerini, hak edildiği tarihten itibaren bir yıl içinde ve bütçe yılı aşılmamak suretiyle kullanması esastır. Kurum bu esas dahilinde personele resen izin kullandırabilir.”
denilmektedir.
Uygulamada, izin bakımından İş Kanunu’na tabi olarak çalışan Kurum personelinden bazılarının İş Kanunu’nun 59’uncu maddesinde yer alan “İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretinin, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. …” şeklindeki düzenlemenin de etkisiyle izinlerini kullanmadığı, Kurumun ise söz konusu yıllık izinleri yetkisi dahilinde dinlenme hakkı doğrultusunda kullandırmadığı anlaşılmaktadır. Ancak İş Kanunu’nda yer alan söz konusu düzenleme, işçinin yıllık izin kullanıp kullanmamasına ilişkin bir esneklik olarak değil, izin kullanılamadan iş akdinin feshedilmiş olması durumlarında, işçinin mağduriyetinin önlenmesi olarak değerlendirilmektedir. Diğer taraftan yıl boyunca çalışan bir işçinin dinlenmesi hem kendi sağlığı hem de iş güvenliği açısından önem arz etmektedir.
Kamu İdaresi cevabında, söz konusu ücretli izinlerin personele kullandırılmasına yönelik düzenlemenin yapıldığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, iş sözleşmesinin sona ermesi durumunda yıllar itibariyle hak kazanılıp da kullanılmayan yıllık izinlerin izin ücreti şeklinde toplu ödemeye dönüştürülmesi sonucu mali külfetlerle karşılaşılmamasını da teminen Kurumun işçi statüsündeki çalışanlarının yıllık izinlerini Anayasa’da yer alan dinlenme hakkı doğrultusunda ve İş Kanunu’nun öngördüğü şekilde kullandırması gerekmektedir.
EKLER
EK-1: BULGULARA İLİŞKİN İZLEME TABLOSU