|
ÖZET: İdare personeline, 4857 sayılı İş Kanunu’nda belirtilen yıllık azami 270 saat fazla çalışma sınırının aşıldığı tespit edilmiştir. İş Kanunu’nun 41. maddesi, fazla çalışmanın haftalık 45 saati aşan süreler olarak tanımlandığını ve yıllık toplamda 270 saati geçemeyeceğini ifade etmektedir. Ayrıca, 2004 yılında yayımlanan Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği de bu sınırın işçilerin şahsına yönelik olduğunu vurgulamaktadır. Yapılan denetimlerde, bu mevzuata aykırı olarak idare personeline yıllık 270 saati aşan fazla çalışma yaptırıldığı ortaya çıkmıştır.
Fazla çalışma uygulamaları iş hayatında yaygın olsa da, işçilerin fiziksel ve ruhsal sağlıklarının korunması açısından belirli bir sınırın olması gerekmektedir. İş Kanunu, işverenlerin bir yıl içinde işçilerine en fazla 270 saat fazla çalışma yaptırabileceğini belirtmektedir. Yargıtay’ın kararları da, bu sınırın aşılması durumunda işçilerin haklı fesih hakkına sahip olduğunu ve kıdem tazminatına hak kazanacaklarını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, 4857 sayılı Kanun’a uygun olarak fazla çalışma sürelerinin yıllık 270 saatle sınırlı tutulması esastır. Bu mevzuata uyulması, iş barışını, verimliliği ve işçi performansını olumlu yönde etkileyecek, ayrıca idare bütçesinde ek bir yük oluşturulmasını engelleyecektir. |
BULGU: İşçilerin Yıllık Fazla Çalışma Saati Sınırının Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare personeline, mevzuatta öngörülen yıllık azami 270 saati aşan fazla çalışma yaptırıldığı görülmüştür.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 41’inci maddesinde fazla çalışma ücreti düzenlenmektedir. Maddenin birinci fıkrasında; fazla çalışmanın Kanun’da yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalar olduğu, sekizinci fıkrasında; fazla çalışma süresinin toplamının yılda 270 saati geçemeyeceği, son fıkrasında ise; fazla çalışmanın ne şekilde uygulanacağının çıkarılacak yönetmelikte gösterileceği hükümleri yer almaktadır.
06.04.2004 tarihli ve 25425 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde “Fazla çalışmada sınır” düzenlemiş ve; fazla çalışma süresinin toplamının bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamayacağı ve bu süre sınırının, işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkin olduğu belirlenmiş olup fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan sürelerin yarım saat, yarım saati aşan sürelerin ise bir saat sayılacağı belirlenmiştir.
Mezkur Kanun ve Yönetmelik hükümleri ile; 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışan işçi personel açısından fazla çalışma süresinin haftalık 45 saati aşan çalışmalar olduğu net bir şekilde ifade edilmiş ve bu kapsamda yapılacak çalışmaların her işçi için yılda 270 saati geçemeyeceği hükme bağlanmıştır.
Yapılan incelemede, yukarıda belirtilen Kanun ve Yönetmelik hükümlerine aykırı olarak İdare personeline, yıllık azami 270 saati aşan sürelerde fazla çalışma yaptırıldığı tespit edilmiştir.
Her ne kadar iş hayatında fazla çalışma uygulaması oldukça yaygın olsa da işçilerin fiziksel ve ruhsal sağlıklarının korunması gereğince fazla çalışmanın belirli bir sınırı olmalıdır. Bu sebeple İş Kanunu, fazla çalışma için bir üst sınır belirlemiştir. Bu üst sınır, yıllık 270 saattir. İşveren, bir yıllık zaman dilimi içinde işçiye en fazla 270 saat fazla çalışma yaptırabilir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi de 02.07.2015 tarihli Kararında (Esas No: 2014/19129, Karar No: 2015/13542); işçinin yıllık 270 saati aşan fazla çalışmalarının karşılığının ödenmiş olması durumunda dahi, işçinin, çalışma koşullarının uygulanmaması sebebiyle haklı fesih hakkına sahip olduğunu ve kıdem tazminatına hak kazanacağını belirtmiştir.
Söz konusu durum, gerek ilgili mevzuatında karşılığının olmaması gerekse işçiler arasında dengesiz gelir dağılımına yol açmasına bağlı olarak iş barışını, iş verimini ve işçi performansını olumsuz etkilemesinin yanında İdare bütçesinde de ek bir gider oluşturmaktadır.
Sonuç olarak, 4857 sayılı Kanun gereği 270 saatin üzerinde fazla çalışma yaptırılmaması esas olup, mevzuat ile belirlenmiş olan fazla çalışma süresinin üst sınırının aşılmaması hususunda özen gösterilmesi gerekmektedir.