|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir bağlı idarelerde çalışan personelin yıllık fazla çalışma saatlerinin mevzuatta belirtilen azami 270 saati aştığını ortaya koymuştur. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41’inci maddesi, fazla çalışma ücretini düzenlerken, yıllık fazla çalışma süresinin 270 saati geçemeyeceğini açıkça belirtmektedir. İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği de bu durumu pekiştirerek, fazla çalışma sürelerinin işçilerin bireysel hakları olduğunu vurgulamaktadır.
Denetim bulgularına göre, 2024 yılı içerisinde 254 idare personeline, yıllık azami fazla çalışma süresi olan 270 saati aşan çalışma yaptırılmış ve bu çalışmalar karşılığında toplam 39.720.021,64 TL ödeme gerçekleştirilmiştir. İdare, fazla mesai uygulamalarının zorunlu olduğunu savunsa da, 4857 sayılı İş Kanunu’na göre bu durumun yasal bir dayanağı bulunmamaktadır. Fazla çalışma süresinin sınırlandırılması, işçilerin fiziksel ve ruhsal sağlıklarını koruma amacı taşımaktadır. Sonuç olarak, fazla çalışma uygulamaları bir alışkanlık haline getirilmemeli; mevcut iş gücü yetersizse, yasal çerçevede alternatif çözümler geliştirilmelidir. Bu yaklaşım, iş barışını koruyarak, iş verimliliğini artıracak ve bütçede gereksiz yükler oluşturulmasını engelleyecektir. |
BULGU: İşçilerin Yıllık Fazla Çalışma Saati Sınırının Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdare personeline mevzuatta öngörülen yıllık azami 270 saati aşan fazla çalışma yaptırıldığı görülmüştür.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41’inci maddesinde fazla çalışma ücreti düzenlenmektedir. Söz konusu maddenin birinci fıkrasında; fazla çalışmanın Kanun’da yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalar olduğu, sekizinci fıkrasında; fazla çalışma süresinin toplamının yılda 270 saati geçemeyeceği, son fıkrasında ise; fazla çalışmanın ne şekilde uygulanacağının çıkarılacak yönetmelikte gösterileceği hükümleri yer almaktadır.
Kanun’a istinaden yayımlanan, İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde “Fazla Çalışmada Sınır” düzenlemiş ve;
“Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz. Bu süre sınırı, işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir.
Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler ise bir saat sayılır.” denilmek suretiyle Kanun’daki 270 saat hususu bir kez daha yinelenmiştir.
Mezkûr Kanun ve Yönetmelik hükümleri ile; 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışan işçi personel açısından fazla çalışma süresinin haftalık 45 saati aşan çalışmalar olduğu net bir şekilde ifade edilmiş ve bu kapsamda yapılacak çalışmaların her işçi için yılda 270 saati geçemeyeceği hükme bağlanmıştır.
Yapılan incelemede; 2024 yılı içerisinde toplam 254 İdare personeline mevzuatta öngörülen yıllık azami 270 saati aşan fazla çalışma yaptırılmış olup karşılığında toplam 39.720.021,64 TL tutarında ödeme yapıldığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; fazla mesai yaptırılmak suretiyle ücret ödenen personelin büyük çoğunluğunun 7/24 esasına göre vardiyalı olarak çalıştırılmak zorunda olan şoför, atıksu personeli, kanalizasyon personeli, isale personeli, katodik kumanda personeli, destek veren bilgi işlem personeli, bakım onarım personeli ve şebeke personeli gibi personel olduğu, belirtilen nitelikteki personele fazla mesai yaptırılmasının zorunluluktan kaynaklandığı ve ayrıca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Müdürlüğünden alınan görüş yazısı ve yapılan toplu sözleşme gereği fazla çalışma yaptırıldığı belirtilmişse de; 4857 sayılı İş Kanun’a tabi işçilerin fazla çalışma sürelerinin yılda 270 saati aşmaması, Kanun’un açık hükmüdür. Fazla çalışma için getirilen bu sınırlama işçinin beden ve ruh sağlığını koruma amaçlıdır. Bundan dolayı gerek ilgili Kanun hükmü ve normlar hiyerarşisi prensibi gerek söz konusu fiili duruma binaen, işçiler arasında dengesiz gelir dağılımının oluşması, iş barışının olumsuz etkilenmesi, iş verimi ve işçi performansının olumsuz etkilenmesi, İdare bütçesinde ek bir gider oluşması nedenlerinden dolayı İdarenin uygulamasının mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak; fazla çalışma sureti ile işçileri çalıştırmak bir teamül haline getirilmemeli, şayet mevcut işçi sayısı ihtiyaca cevap vermiyorsa mevzuat doğrultusunda alternatif çözümler uygulanmalıdır.