|
ÖZET: İşçilerin yıllık fazla çalışma saatlerinin yasal sınırları aşıldı. 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, bir belediye şirketinde çalışan işçilere, yasal olarak belirlenen 270 saatlik fazla çalışma limitinin üzerinde mesai yaptırıldığı tespit edilmiştir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesi, fazla çalışma süresinin yıllık olarak bu sınırı aşamayacağını belirtirken, işverenlerin bu kurallara uymaması durumunda idari para cezası ile karşılaşacaklarını vurgulamaktadır.
Denetim bulguları ışığında, şirketin bazı çalışanlarına 270 saatin üzerinde fazla mesai yaptırıldığı ortaya çıkmıştır. Şirket, işçilerin fazla çalışma için onayının alınması, ödemelerin yapılması veya serbest zamanlarının kullandırılması durumunda, idari para cezasına muhatap olmayacaklarını savunsa da, bu durum 4857 sayılı Kanun’un ilgili maddeleriyle çelişmektedir. İş Kanunu’na ve yönetmeliklere aykırı olarak fazla çalışma yapılması, işverenin idari para cezası ile karşılaşmasına neden olabilir. Sonuç olarak, işçilerin fazla çalışma sürelerinin yasal sınırları aşmaması için şirket yönetiminin gerekli önlemleri alması önemlidir. 4857 sayılı Kanun’un belirlediği kurallara uyulması, hem işçi haklarının korunması hem de yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısından kritik bir gerekliliktir. |
BULGU: İşçilerin Yıllık Fazla Çalışma Saati Sınırının Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket bünyesinde çalışan işçilere, bir yılda yasal limit olan 270 saatin üzerinde fazla çalışma yaptırıldığı görülmüştür.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 41’inci maddesinin sekizinci fıkrasında, fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamayacağı; onbirinci fıkrasında, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağının çıkarılacak yönetmelikte gösterileceği belirtilmiştir. Anılan Kanun’un “İşin düzenlenmesine ilişkin hükümlere aykırılık” başlıklı 104’üncü maddesinde de, Kanun’un 63’üncü maddesinde ve Yönetmelikte belirlenen çalışma sürelerine aykırı olarak işçilerini çalıştıran işveren veya işveren vekiline binikiyüz Türk Lirası (2024 yılı için 14.739 TL) idari para cezası verileceği belirtilmiştir.
İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nin “Fazla Çalışmada Sınır” başlıklı 5’inci maddesinde de, fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamayacağı, bu süre sınırının, işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkin olduğu belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, Şirket personeli olan bazı kişilere 270 saatin üzerinde fazla mesai yaptırıldığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine Şirket tarafından özetle; işveren, işçinin fazla çalışma için onayını almışsa, işçiye fazla çalışmasının karşılığını ödemişse yahut işçiye hak ettiği serbest zamanı süresi içinde kullandırmışsa, fazla çalışma saati yıllık 270 saati geçse bile Kanun’un 102’nci maddesinin (c) bendinde belirtilen idari para cezasına muhatap olunmayacağı, bu durumun işçiye sadece iş akdini haklı olarak fesih hakkı vereceği belirtilmiştir.
Ancak Bulgu konusu husus, 102’nci maddenin (c) bendinde düzenlenen idari para cezasına ilişkin olmayıp, 4857 sayılı Kanun’un 41’inci maddesinde, İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde ve Şirket İnsan Kaynakları Yönetmeliğinde belirtilen fazla süreli çalışma sınırına uyulmamasına ilişkindir.
Her ne kadar Şirket idari para cezasına muhatap olunmayacağını belirtse de 4857 sayılı Kanun’un 104’üncü maddesinde; bu Kanunun 63 üncü maddesinde ve bu maddede belirtilen yönetmelikte belirlenen çalışma sürelerine aykırı olarak işçilerini çalıştıran işveren veya işveren vekiline idari para cezası verileceği belirtilmiştir. İlgili maddeye istinaden, fazla çalışmaya ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan, bulguda da yer verilen Yönetmelik kapsamında işçilerin fazla çalışma sürelerinin toplamının bir yılda 270 saatten fazla olamayacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla fazla çalışma sürelerinin 270 saati aşması durumunda Şirket, Yönetmelik hükümlerine aykırılıktan 104’üncü maddede belirtilen idari para cezasına muhatap olabilecektir. Şirket idari para cezasına muhatap olmayacak olsaydı dahi bu durum, Kanunla getirilen kamu düzenine ilişkin hükümlere uymamaya dayanak oluşturmamaktadır.
Sonuç olarak, 4857 sayılı Kanun gereği üst sınırı mevzuat ile belirlenmiş olan fazla çalışma süresinin aşılmaması hususuna Şirket yönetimi tarafından özen gösterilmesi gerekmektedir.