|
ÖZET: İşçilerin yıllık ücretli izinlerinin kanunlara uygun bir şekilde kullandırılmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, belediyede çalışan işçilerin sosyal hakları olan yıllık izin süreleri zamanında verilmemekte, bu durum işçilerin birikmiş izin sürelerinin artmasına yol açmaktadır. Anayasa’nın 50. maddesi, dinlenme hakkının çalışanların bir hakkı olduğunu ve yıllık izinlerin kanunla düzenlenmesi gerektiğini belirtmektedir. 4857 sayılı İş Kanunu, yıllık ücretli izinlerin nasıl kullanılacağına dair düzenlemeler içermekte ve işverenlerin bu izinleri belirli süreler içinde vermesini zorunlu kılmaktadır.
İş Kanunu’nun ilgili maddeleri, işçilerin yıllık izin haklarından feragat edemeyeceğini ve bu hakların ihlal edilmesi durumunda işverenlere idari para cezası uygulanacağını ifade etmektedir. Ayrıca, Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan genelgelerde, işçilerin kazandıkları yıllık izinlerin ilgili yıl içinde kullandırılması ve geçmiş yıllara ait izinlerin de en fazla üç yıl içinde verilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ancak, belediye tarafından işçilerin birikmiş izin sürelerinin kullanımıyla ilgili herhangi bir işlem başlatılmamıştır. Sonuç olarak, işverenlerin, İş Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, çalışanların yıllık izinlerini zamanında kullandırmaları ve birikmiş izin sürelerini hizmette aksama olmadan en kısa sürede vermeleri gerekmektedir. Bu durum, işçilerin haklarının korunması ve iş yerindeki çalışma düzeninin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İşçilerin Yıllık Ücretli İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmasına İlişkin Tedbirlerin Alınmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediyede çalışan işçilerin sosyal hakları olan yıllık ücretli izinlerinin zamanında ve düzenli olarak kullandırılmadığı, bu nedenle işçilerin birikmiş yıllık izin sürelerinin yıllar itibarıyla arttığı görülmüştür.
Anayasa’nın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde “dinlenmenin çalışanların hakkı olduğu, ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin haklarının ve şartlarının kanunla düzenleneceği” hüküm altına alınmıştır. Anayasa’nın bu hükmü gereği dinlenme hakkına ilişkin düzenlemeler 4857 sayılı İş Kanunu’nda yapılmıştır.
4857 sayılı Kanun’un;
“Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri” başlıklı 53’üncü maddesinde, işyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verileceği, yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemeyeceği,
“Yıllık ücretli iznin uygulanması” başlıklı 56’ncı maddesinde, yıllık ücretli iznin işveren tarafından bölünemeyeceği, bu iznin 53’üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesinin zorunlu olduğu, ancak tarafların anlaşması halinde izin sürelerinin bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler halinde kullanılabileceği,
“Sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti” başlıklı 59’uncu maddesinde, iş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücretin, sözleşmenin sonra erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödeneceği,
“İzinlere ilişkin düzenlemeler” başlıklı 60’ıncı maddesinde, yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde kullanılacağının, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceğinin veya sıraya bağlı tutulacağının, yıllık iznin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirlerin ve izinlerin kullanılması konusuna ilişkin usuller ile işverence tutulması zorunlu kayıtların şeklinin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir Yönetmelikle gösterileceği,
“Yıllık ücretli izin hükümlerine aykırılık” başlıklı 103’üncü maddesinde ise yıllık ücretli izni Kanun’un 56’ncı maddesine aykırı olarak bölen veya 59’uncu maddedeki hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne ait ücreti ödemeyen veya 60’ıncı maddede belirtilen yönetmeliğin esas ve usullerine aykırı olarak izin kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için 2.666 TL idari para cezası verileceği,
ifade edilmiştir.
4857 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesindeki hükme istinaden Kanun’un 53’üncü maddesi uyarınca işverenlerce verilecek yıllık ücretli izinlerin usul ve esaslarını belirleyen Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği 03.03.2004 tarihli ve 25391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş, Yönetmelik’te yıllık ücretli iznin kazanılması ve kullanımına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.
Cumhurbaşkanlığınca çıkarılan 30.06.2021 tarihli ve 31527 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tasarruf Tedbirleri konulu 2021/14 sayılı Genelge ile 17.05.2024 tarihli ve 32549 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tasarruf Tedbirleri konulu 2024/7 sayılı Genelge’de 4857 sayılı Kanun kapsamında çalışan işçilerin yıl içerisinde kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin ilgili yıl içerisinde, ilgililerin önceki yıllarda hak kazanıp kullanmadıkları yıllık
ücretli izin sürelerinin de yürütülen hizmetlerde aksamaya sebep olmayacak şekilde azami üç yıl içerisinde kullandırılacağı belirtilmiştir.
Yukarıda söz edilen Anayasa, İş Kanunu ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde dinlenme hakkının Anayasal bir hak olduğu ve bu hakkın gereği olarak işverenlerce çalışanlara yıllık ücretli izin kullandırılmasının gerektiği açıktır. Diğer taraftan, işçiler tarafından yıllık ücretli izin hakkından feragat edilmesi mümkün değildir. İşçilerin hak ettikleri yıllık ücretli izinlerinin kullandırılmaması halinde işverenlere idari para cezası uygulanacağı da hüküm altına alınmıştır. Bununla birlikte işçilerin yıl içerisinde kazandıkları yıllık ücretli izin haklarının ilgili yıl içerisinde kullandırılacağı, geçmiş yıllarda hak kazanıp kullanmadıkları yıllık ücretli izin sürelerinin de yürütülen hizmetlerde aksamaya sebep olmayacak şekilde azami üç yıl içerisinde kullandırılacağı Cumhurbaşkanlığı Tasarruf Tedbirleri Genelgelerinde belirtilmiştir.
İş akdi devam eden personelin özlük dosyalarının incelenmesi neticesinde, 31.12.2024 tarihi itibarıyla 30-132 gün arası birikmiş yıllık izni bulunan 351 Şirket işçisi ve 30-120 gün arasında yıllık izni bulunan 26 daimi işçi olmak üzere toplam 377 işçi bulunduğu tespit edilmiştir.
Belediye cevabında, Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği hükümlerince işçilere hak kazanılan yıllık ücretli izin sürelerinin ilgili yıl içerisinde kullandırılarak gereğinin yapılacağı belirtilmiş ve bulguya iştirak edilmiştir. Ancak işçilerin mevcut birikmiş yıllık ücretli izin sürelerinin kullanımı ile ilgili işlemler başlatılmamıştır.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri doğrultusunda İş Kanunu kapsamında çalıştırılan işçilerin geçmişten gelen birikmiş yıllık ücretli izinlerinin hizmette aksamaya sebep olmayacak şekilde ve mümkün olan asgari sürede, yıl içerisinde hak kazanılan yıllık ücretli izin sürelerinin ise ilgili yıl içerisinde kullandırılması gerekmektedir.