İşin Bünyesinde Yer Alan İmalatların Doğru Tespit Edilmemesi Nedeniyle Yaklaşık Maliyetin Hatalı Hesaplanması (Sayıştay)

BULGU: İşin Bünyesinde Yer Alan İmalatların Doğru Tespit Edilmemesi Nedeniyle Yaklaşık Maliyetin Hatalı Hesaplanması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

İl milli eğitim müdürlüklerince çıkılan yapım işi ihalelerinde yaklaşık maliyet hesaplamasına esas miktarların tespitine yönelik mevzuatta belirtilen çalışmaların tam olarak yapılmadığı ve yaklaşık maliyetin doğru hesaplanmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idareler, bu Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu denilmek suretiyle, ihalelerde uyulması gereken temel ilkeler belirlenmiştir.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyete ilişkin ilkeler” başlıklı 8’inci maddesinde idare tarafından, ihale onay belgesi düzenlenmeden önce, bu Yönetmelik’te belirlenen esas ve usullere göre miktar tespiti ve fiyat araştırması yapılmak suretiyle ihale konusu işin KDV hariç yaklaşık maliyetinin hesaplanacağı ve dayanakları ile birlikte bir hesap cetvelinde gösterileceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı Yönetmelik’in “Yaklaşık maliyetin hesaplanmasına esas miktarların tespiti” başlıklı 9’uncu maddesinde yaklaşık maliyet hesabına esas miktarların tespiti için öncelikle yapılması gereken çalışmalar sıralanmıştır. Buna göre;
Bina işlerinde uygulama projesi, diğer işlerin uygulama projesi yapılabilen kısımları için uygulama projesi, yapılamayan kısımları için kesin proje; doğal afetler nedeniyle uygulama projesi yapılması için yeterli süre bulunmayan işler ile ihale konusu işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve malî özelliklerinin gerekli olan netlikte belirlenemediği durumlarda ise ön ve/veya kesin projenin hazırlanacağı ve yaklaşık maliyetin söz konusu projelere dayanılarak hesaplanacağı,
Ön, kesin veya uygulama projelerine dayalı olarak, işin bünyesindeki imalat kalemlerinin adını ve yapılacağı yerleri gösteren ve yaklaşık maliyetin hazırlanmasına esas teşkil eden mahal listeleri hazırlanacağı,
İhale konusu işe ait proje ve mahal listelerindeki ölçü ve tariflere göre işin bünyesine giren imalatların hangi kısımda ve ne miktarda yapılacağının belirlenmesi amacıyla; anahtar teslimi götürü bedel teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde iş kalemi ve/veya iş grubu, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilecek işlerde ise iş kalemi şeklinde metraj listeleri düzenleneceği,
Anahtar teslimi götürü bedel işlerde; uygulama projeleri ve mahal listelerine dayalı olarak imalat iş kalemleri veya iş gruplarının teknik tarif ve özelliklerinin belirleneceği,
ifade edilmiştir.
Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyet hesabına esas fiyat ve rayiçlerin tespiti” başlıklı 10’uncu maddesinde de; yaklaşık maliyet hesabına esas fiyat ve rayiçlerin ne şekilde belirleneceği ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinde, anahtar teslim götürü bedel işlerde yaklaşık maliyetin uygulama projesi, mahal listeleri ve metraj listeleri ile belirlenen iş kalemleri/iş gruplarının teknik tarif ve özelliklerine dayanılarak hesaplanması gerektiği belirtilmiş; kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanılması açısından yapım işinin en uygun fiyatla yaptırılabilmesi için yaklaşık maliyetin doğru ve gerçek piyasa rayicini gösterecek şekilde tespit edilmesinin gerekliliği vurgulanmış, bunun için de kullanılabilecek yöntemler belirlenmiştir.
Yapılan incelemelerde, bazı İl milli eğitim müdürlüklerince yapılan yapım işleri ihalelerinde,
-Proje zorunluluğu gerektiren işlerde projelerin hazırlanmadığı,
-Projelerin hazırlanmamasından kaynaklı mahal listesi ve metraj listelerinin proje dayanaklarının olmadığı,
-İhale konusu işe ait proje ve mahal listelerindeki ölçü ve tariflere göre işin bünyesine giren imalatların hangi kısımda ve ne miktarda yapılacağının belirlenmesi amacıyla hazırlanması gereken metraj listeleri ile yapılan imalatlar karşılaştırıldığında farklar olduğu,
-Projelerinde öngörülmesi gereken imalatların metraj listesi ve mahal listesinde yer almadığı,
-Söz konusu eksikliklerden dolayı yaklaşık maliyetin olması gerekenden farklı hesaplandığı,
görülmüştür.
Yaklaşık maliyet kamu ihale mevzuatına göre; açık, belli istekliler arası ve pazarlık ihale usullerinde hangi ilan süresi ve kuralın uygulanacağının belirlenmesinde, yerli isteklilerle ilgili düzenlemelerde, aşırı düşük teklifin tespitinde ve ihalenin sonuçlandırılmasında belirleyici unsurdur. Ayrıca yaklaşık maliyet; itirazen şikayet başvurularındaki başvuru bedelini, yeterliğin tespitine ilişkin belgelerden hangilerinin isteneceğini, iş deneyim belgesi tutarlarını, aşırı düşük teklif durumunda kesin teminat oranını etkilemektedir.
Kamu idaresi cevabında, Valiliklere resmi yazı ile gerekli uyarıların yapılacağı belirtilmiştir.
Yapım işi ihalelerinde yaklaşık maliyet hesaplamasına esas miktarların tespitine yönelik mevzuatta belirtilen çalışmaların tam olarak yerine getirilmesi ve yaklaşık maliyetin doğru hesaplanması gerekmektedir.