|
ÖZET: İşletme hakkı devralınan otoparklarda yapılan ücretsiz yararlandırmalar, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, 4736 sayılı Kanun’a aykırı olarak gerçekleşmiş ve bu durum ciddi gelir kaybına yol açmıştır. Büyükşehir Belediyesi, mülkiyetindeki otoparkların işletme hakkını, belirli süre ve bedelle devretme yetkisine sahiptir. Ancak, Şirket tarafından herhangi bir meclis kararı olmaksızın sürekli ücretsiz kart verilmesi, yıllar içinde artan sayıda kişinin bu haklardan yararlanmasına neden olmuştur. 2024 yılı itibarıyla, 439 kişi bu haktan yararlanmakta ve bu durum 2.163.790,00 TL’lik bir gelir kaybı yaratmaktadır.
Ayrıca, 4736 sayılı Kanun, belediyelerin ve bağlı kuruluşlarının ücretsiz veya indirimli hizmet sunmasını kısıtlamaktadır. Şirketin, gazetecilere yönelik ücretsiz otopark uygulaması, yasal dayanağı olmayan bir ayrıcalık olarak değerlendirilmektedir. 2024 yılı sonu itibarıyla, bu uygulamanın sona erdirilmesi için gerekli adımların atılacağı belirtilmiştir. Ancak, bu durumun yasal çerçevede ele alınması ve gelir kaybının hesaplanarak ilgili kişiler hakkında gerekli işlemlerin yapılması önem arz etmektedir. Sonuç olarak, belediye şirketlerinin 4736 sayılı Kanun’a uygun hareket etmesi ve gelir kaybına yol açan uygulamaların sona erdirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, otopark kartlarının iptali ve gelir kaybının telafisi için gerekli süreçlerin işletilmesi elzemdir. |
BULGU: İşletme Hakkı Devralınan Otoparklarda Ücretsiz Yararlandırma Yapılması ve Gelir Kaybı Oluşması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Büyükşehir belediyesinden işletme hakkı devralınan açık ve kapalı otoparklar ile yol kenarı parkomatlı park yerleri ve Şirketin ecrimisil ödeyerek işlettiği yerlerden herhangi bir karar olmaksızın 4736 sayılı Kanun’a aykırı olarak kişilere sürekli ücretsiz kart verilmek suretiyle yararlandırılması sonucu gelir kaybına neden olduğu görülmüştür.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Şirket kurulması” başlıklı 26’ncı maddesinde, Büyükşehir belediyesinin mülkiyeti veya tasarrufundaki otoparkları işletebileceği, ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebileceği belirtilmiştir. Bu hükme istinaden de Büyükşehir Belediyesi, 22 adet kapalı ve 5 adet açık otoparkın işletmesini Şirkete devretmiştir. Ayrıca 41 adet lokasyondaki 1.430 adet araçlık yol kenarı parkomatlı park yerlerinin tasarruf yetkisi Büyükşehir Belediyesine ait olduğu halde, meclis kararıyla işletme hakkı Şirkete devredilmiştir. İlave olarak Şirketin ecrimisil ödediği otopark ve yol kenarı park yerleri de bulunmaktadır. Gerek meclis kararlarında ve gerekse de imzalanan protokollerde elde edilen gelirin giderler düşülmeksizin %30’unun dört eşit taksitte Büyükşehir Belediyesine ödeneceği belirtilmektedir.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci maddesinde, belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerin işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulayamayacağı ve Cumhurbaşkanının (Bakanlar Kurulu) muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkili olduğu belirtilmiştir. Herhangi bir karar olmaksızın fiili olarak Şirket tarafından kart verilmek suretiyle 2018 yılında 919, 2019 yılında 1.040, 2020 yılında 1.046, 2021 yılında 1.149, 2022 yılında 965 ve 2023 yılında 850 kişi ve 2024 yılında 748 kişi sürekli olarak otoparklardan ücretsiz şekilde yararlanmaktadır. 2024 yılında bir önceki dönem meclis üyelerinin ücretsiz kartları mahalli idareler seçimini müteakip kapatılmıştır. Yeni seçilen meclis üyelerinin otopark
ücretleri 01.06.2024 tarihinden Büyükşehir Belediye bütçesinden karşılanmaya başlanmıştır. 2024 yılı sonu itibariyle 439 kişi Kanun’a aykırı şekilde ücretsiz otopark hakkından yararlanmaktadır. 2024 yılında ücretsiz kullanım hakkı olmayan kişiler yönünden 2.163.790,00 TL gelir kaybı oluşmuştur. Önceki yıllar içinde aynı şekilde hesaplama yapılmalıdır.
Şirketin 4736 sayılı Kanun’a aykırı olarak ücret almaması ve bunu herhangi bir karar olmaksızın fiili olarak yapması nedeniyle Şirketin gelir kaybı söz konusudur. Söz konusu kişilerin ücretsiz kullanım nedeniyle oluşan Şirkete ait gelir kaybının ilgili yıllara göre hesaplanması gerekmektedir. Kanuna aykırı şekilde ücretsiz yararlanılması amacıyla kart verilmesinde görevli ve yetkili olanların gelir kaybında sorumlulukları bulunmaktadır.
Belediye Şirketlerinin 4736 sayılı Kanun’a aykırı olarak indirimli veya ücretsiz hizmet vermemesi gerekir. Şüphesiz görev için geçici görevli olarak gelenlere veya kurumun daveti üzerine gelenlere geçici kart verilerek bu süre zarfında otoparklardan ücretsiz yararlandırılma mümkün olabilir. Ancak kartın sürekli olması mümkün değildir.
Şirket cevabında özetle, bulgu konusu hususa itiraz edilmeksizin, gazetecilerin tüm bilgi kaynaklarına serbestçe ulaşma ve kamu yaşamını belirleyen, halkı ilgilendiren tüm olayları izleme, araştırma hakkına sahip olma ilkeleri vb. nedenlerle, İzmir Büyükşehir Belediyesince Gazeteciler Cemiyeti sarı basın kartına sahip gazetecilere ücretsiz ve indirimli otopark kullanım hakkı tanındığı, 2024 yılı sonu itibariyle 439 adet kapatılması gereken otopark kartından, 14.04.2025 tarihinde 71 tanesinin kapatılarak sayının 368’e indiği ve kalan kartların kapatılması için görüşmelerin devam ettiği ve en kısa sürede kapatılmaları için için gerekli iş ve işlemlerin yapılacağı ifade edilmiştir. Şirket cevabında sarı basın kartına sahip gazetecilerin ücretsiz otoparktan yararlandırıldığı anlaşılmaktadır. Kanuni dayanak olmaksızın belli mesleklere avantaj sağlanması kabul edilebilir bir durum değildir. Yapılacak uygulamanın 4736 sayılı Kanun’a aykırılık oluşturmaması önemlidir.
4736 sayılı Kanun’a aykırı olarak ücret alınmaması sonucu 2024 yılı için oluşan 2.163.790,00 TL gelir kaybı ile aynı şekilde önceki yıllar için hesaplanacak gelir kayıplarının zamanaşımı süresi dikkate alınarak tahsiliyle ilgili olarak ilgili kişiler hakkında gerekli işlemlerin yapılması ve bu şekilde işlem yapılmasında görevli ve yetkili olan ilgililer hakkında gerekli sürecin işletilmesi ile söz konusu kartların iptalinin sağlanması gerekir.