|
ÖZET: İhalelerde tahmini bedelin belirlenmesi sürecinde mevzuata uyulmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir Belediyesi’ne ait işyerlerinin işletme hakkının kiralanması sürecinde, tahmini bedelin 2886 sayılı Kanun’a uygun şekilde hesaplanmadığı ortaya çıkmıştır. Bu kanun, belediyelere ait taşınır ve taşınmaz malların kiralanmasının belirli esaslar çerçevesinde gerçekleştirilmesini öngörmektedir. Özellikle, tahmin edilen bedelin belirlenmesi için ilgili kuruluşlardan bilgi alınması gerektiği vurgulanmaktadır.
İncelemeler sonucunda, 2014 yılında kiraya verilen Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Hal’inin 2024 yılında tekrar ihale edilmesi sürecinde, tahmini bedelin yalnızca önceki yılın kira bedelinin güncellenmesiyle belirlendiği anlaşılmıştır. Bu süreçte, Ticaret Odası, Sanayi Odası ve Borsa gibi kuruluşlardan gerekli araştırmalar yapılmamış, ayrıca tahmini bedelin dayanaklarının yer aldığı bir hesap cetveli de oluşturulmamıştır. Sonuç olarak, kamu yararının sağlanması ve gerçekçi bir tahmini bedelin belirlenmesi için, ilgili kuruluşlardan fiyat araştırması yapılması, gerekli verilerin toplanması ve bu bilgilerin uygun bir hesap cetvelinde sunulması gerekmektedir. Ayrıca, araştırma yapılmadığı durumlarda bunun somut gerekçelerle açıklanması önem taşımaktadır. |
BULGU: İşletme Hakkının Kiralanması İşinde Tahmini Bedelin Mevzuatın Öngördüğü Şekilde Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Belediyeye ait işyerlerinin toplu olarak işletme hakkının kiraya verilmesine ilişkin yapılan ihalede tahmini bedelin mevzuata uygun şekilde belirlenmediği görülmüştür.
2886 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinde belediyelerin mülkiyetinde bulunan taşınır ve taşınmaz malların ve hakların kiraya verilmesi işlemlerinin bu Kanun kapsamında olduğu hüküm altına alınmış olup kiralama işlemlerinin ihale yoluyla yine bu Kanun’da belirtilen esas ve usullere göre gerçekleştirileceği belirtilmektedir.
Aynı Kanun’un “Tahmin Edilen Bedelin Tespiti” başlıklı 9’uncu maddesinde, tahmin edilen bedelin idarelerce tespit edileceği veya ettirileceği, işin özelliğine göre gerektiğinde bu bedelin veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatların belediye, ticaret odası, sanayi odası ve borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulacağı ve tahmin edilen bedelin, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap tutanağında gösterileceği ve asıl evrak arasında saklanacağı belirtilmektedir.
Gelir getirici bir niteliğe sahip olan taşınmazların kiralama işleminden önce idarece birtakım işlemlerin gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bunlardan birisi, ihalenin tahmin edilen bedelinin tespit edilmesidir. Bu doğrultuda tahmin edilen bedel idarelerce tespit edilecek veya ettirilecek; işin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulacaktır. Bu soruşturmalar sonucunda belirlenmiş olan tahmini bedel, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap cetvelinde gösterilecek ve ihale dosyası arasında saklanacaktır.
Söz konusu Kanun’da tahmin edilen bedele ilişkin araştırmanın işin özelliğine göre gerektiğinde yapılacağının belirtilmiş olmasından hareketle, bu araştırmanın yapılıp yapılmaması konusunda İdarelerin takdir hakkına sahip olduğu düşünülse de takdir hakkının sınırsız olmadığı, kamu hizmetinin gerekleri ve kamu yararı amacı taşıması gerekmektedir. Bu nedenle, tahmin edilen bedelin tespitine ilişkin olarak gerekli araştırmaların yapılmadığı durumlarda, bunun objektif ve somut bir biçimde gerekçelendirilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Belediyeye ait Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Hal’inin 10 yıl süre ile işletme hakkının (2014-2024) 2014 yılında ihale ile kiraya verildiği, 10 yıllık kira süresinin dolması nedeniyle 2024 yılında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 37’inci maddesi gereği “Kapalı Teklif Usulü” ile 10 yıllığına tekrar ihale edildiği, bu ihalede tahmini bedelin belirlenmesinde yalnızca 2023 yılı yıllık kira bedelinin 2024 yılı tüketici fiyat endeksine göre güncellenmiş rakamının esas alındığı, mevzuatta belirtildiği şekilde Ticaret Odası, Sanayi Odası ve Borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmadığı anlaşılmıştır. Ayrıca belirlenen tahmini bedelin Türkiye İstatistik Kurumu’nun parasal değer güncelleme Raporunun üzerine elle yazıldığı, bu belge üzerinde herhangi bir isim ve imza olmadığı ve tahmini bedelin dayanaklarının da eklendiği ayrı bir hesap tutağının da olmadığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak, kamu hizmetinin gerekleri ve kamu yararının sağlanması açısından gerçekçi ve piyasa koşullarına uygun bir tahmini bedelin belirlenmesi amacıyla bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatların ilgili kuruluşlardan soruşturulması, gerekli araştırmaların yapılması, tahmin edilen bedelin bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap cetvelinde gösterilmesi ve tahmin edilen bedelin tespitine ilişkin olarak gerekli araştırmaların yapılmadığı durumlarda, bunun objektif ve somut bir biçimde gerekçelendirilmesi gerekmektedir.