|
ÖZET: İşletme satışlarının büyük ölçüde vadeli olması, Genel Müdürlüğe aktarılması gereken tutarların uzun yıllardır aktarılmamasına yol açmıştır. 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Orman Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi’nin, dönem net karı ve ağaçlandırma ile erozyon kontrolü gelirlerini, ilgili yönetmelik hükümlerine rağmen Genel Müdürlüğe aktarmadığını ortaya koymuştur. Yönetmelik, dönem net karının haziran ayı sonuna kadar özel bütçe muhasebe birimi hesabına yatırılmasını zorunlu kılmaktadır. Ancak, bu tutarlar yıllardır 336-Diğer Çeşitli Borçlar hesabında izlenmektedir.
2023 yılı itibarıyla aktarılmayan tutarların toplamı yaklaşık 13,6 milyar TL olarak belirlenmiştir. İşletmenin dönen varlıkları 26,4 milyar TL, kısa vadeli borçları ise 21 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Nakit oranı %0,1 seviyesinde kalırken, dönen değerlerin %74’ü ticari alacaklardan oluşmaktadır. Orman ürünleri satışlarının ağırlıklı olarak vadeli olması, nakit akışında düzensizlikler yaratmış ve borçların zamanında ödenememesine neden olmuştur. Kurum, bu sorunların çözümü için gerekli çalışmalara başladığını bildirmiştir. Mevzuata uygun olarak yükümlülüklerin zamanında yerine getirilmesi, işletmenin finansal sağlığı açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: İşletme Satışlarının Ağırlıklı Olarak Vadeli Olması Nedeniyle Genel Müdürlük Bütçesine Aktarılması Gereken Tutarların Aktarılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Döner Sermaye İşletmesi tarafından Genel Müdürlüğe aktarılması gereken dönem net karı ile ağaçlandırma ve erozyon kontrolü gelirleri tutarlarının uzun yıllardan beri aktarılmadığı görülmüştür.
Orman Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği’nin 7’nci maddesinde, dönem net karı bulunması halinde bu tutarın tamamının, haziran ayının sonuna kadar Genel Müdürlük özel bütçe muhasebe birimi hesabına yatırılması gerektiği hükmü yer almaktadır. Bu tutar Genel Müdürlük bütçesine gelir kaydedilmektedir.
Ağaçlandırma ve erozyon kontrolü amacıyla Genel Müdürlük tarafından Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Hizmetlerine İlişkin Yönetmelik çıkarılmış, Yönetmeliğin 4’üncü maddesinde de Orman Genel Müdürlüğünce yapılacak orman emvali satışlarından ve diğer faaliyetlerden yapılacak kesintilerin bu amaçlar için gelir oluşturulacağı ve banka hesabında izleneceği belirtilmiştir.
Bununla birlikte Döner Sermayeli İşletmeler tarafından aktarılması gereken bu tutarlar uzun yıllardan beri aktarılmayıp 336-Diğer Çeşitli Borçlar hesabında izlenmiştir. Aşağıdaki çizelgede yıllar itibarıyla aktarılmayan tutarlar yer almaktadır.
Tablo 5: 2019-2023 Yılları Arasında Genel Müdürlük Özel Bütçe Hesabına Aktarılmayan Tutarlar Tablosu
| Hesap No | Muhteviyatı | 2019 Yılı Devir | 2020 Yılı D. | 2021 Yılı D. | 2022 Yılı D. | 2023 Yılı D. |
| 336.99.01.03 | Kar Payı | 528.574.459 | 984.647.748 | 1.320.841.113 | 5.108.576.682 | 10.439.286.428 |
| 336.99.01.99 | Gelir Payı | 293.160.383 | 408.031.661 | 456.904.592 | 767.715.741 | 3.177.712.748 |
31.12.2023 tarihi itibarıyla aktarılmayan tutarlar toplamı yaklaşık olarak 13,6 milyar TL’sıdır.
İşletmenin 2023 yıl sonu itibarıyla dönen varlıklar toplamı yaklaşık olarak 26,4 milyar TL olarak gerçekleşmiş, aynı dönemde kısa vadeli borçlar toplamı 21 milyar TL olmuştur.
Hazır değerleri toplamı 245 milyon TL olan işletmenin nakit oranı %01 olarak yer almıştır.
(Nakit Oran = (hazır değerler + menkul kıymetler) / kısa vadeli yabancı kaynaklar, olarak hesaplanmaktadır).
İşletmenin dönen değerlerinin %74’ü (yaklaşık 19,6 milyar TL) ticari alacaklardan oluşmaktadır. Bunun nedeni orman ürünleri satışında vadeli satışların ağırlıklı olmasıdır. Vade süresi ortalama 8 ay olup, 11 aya kadar uzayabilmektedir.
Aşağıdaki tabloda son 3 yıla ait peşin ve vadeli satış tutarları yer almaktadır.
Tablo 6: 2021-2023 Yılları Arası Peşin ve Vadeli Satış Tutarları Tablosu
| Satış Yılı | Peşin Satış Tutarı (TL) | Vadeli Satış Tutarı (TL) |
| 2021 | 3.302.561.537,32 | 10.112.442.794,69 |
| 2022 | 5.280.825.022,47 | 24.424.188.426,00 |
| 2023 | 9.800.905.842,61 | 34.102.730.079,17 |
| Toplam | 18.384.292.402,40 | 68.639.361.299,86 |
Görüleceği üzere yıllar itibarıyla vadeli satışlar toplam satışlar içerisinde ağırlıklı olarak yer almıştır.
Bu durum Döner Sermaye İşletmesinin nakit akışında düzensizlikler meydana getirmiş, İşletmenin vadesi gelen borçlarını zamanında ödeyememesine neden olmuştur.
Kurum göndermiş olduğu cevap yazısında, bulguda yer alan hususların yerine getirilmesi için çalışma başlattığını beyan etmiştir.
Sonuç olarak, İşletmenin yükümlülüklerini zamanında ve eksiksiz olarak yerine getirmesi için gerekmesi halinde ürün satış politikasını gözden geçirmesi, mevzuat uyarınca yükümlülüklerin ifa edilmesinde gecikmelere yer verilmemesi gerekmektedir.