İşletmede Damga Vergisi Kanunu Hükümlerinin Uygulanmaması (Sayıştay)

BULGU: İşletmede Damga Vergisi Kanunu Hükümlerinin Uygulanmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

İşletmede 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun uygulanmaması ile ilgili olarak;
A) Mal ve Hizmet Alımları Nedeniyle Yapılan Ödemeler Üzerinden Damga Vergisi Kesintisi Yapılmaması
İşletme 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu kapsamında “resmi daire” sayılmasına karşın mal ve hizmet alımları nedeniyle tedarikçilere yapılan ödemeler üzerinden damga vergisi kesintisi yapılmadığı tespit edilmiştir.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği” başlıklı 123’üncü maddesinde; kamu tüzelkişiliğinin, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulacağı, “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130’uncu maddesinde de üniversitelerin kamu tüzelkişiliğine sahip olduğu belirtilmiştir.
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun “Mükellef” başlıklı 3’üncü maddesinde; resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların Damga Vergisini kişilerin ödeyeceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Resmi daire” başlıklı 8’inci maddesinde ise, resmi daireden maksadın, genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları, belediyeler ve köyler olduğu, bu dairelere bağlı olup ayrı tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmelerin resmi daire sayılmayacağı hükme bağlanmıştır.
Söz konusu Kanun’a ekli 1 sayılı tablonun IV/1-a bendinde resmi dairelerce yapılacak mal ve hizmet alımları nedeniyle yapılan ödemeler sırasında düzenlenen kağıtların damga vergisine tabi olduğu düzenlenmiş olup resmi dairelerin bu ödemeleri yaparken damga vergisi kesintisi yapmaları gerekmektedir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na ekli II Sayılı Cetvelin 59’uncu sırasında yer alan Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Merkezi Yönetim bütçesine dahil, özel bütçeli, tüzel kişiliğini haiz ve yukarıda belirtilen “resmi daire” kapsamında bir idare olup mal ve hizmet alımları nedeniyle yaptığı ödemelerden bahse konu 1 sayılı tablonun IV/1-a bendi gereğince damga vergisi kesintisi yapmakta ve beyan etmektedir.
Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Spor Tesisleri İşletmesine tüzel kişilik tanıyan bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi bulunmamaktadır. Bu kapsamda İşletmenin Üniversite tüzel kişiliğinden ayrı bir tüzel kişiliği olmaması ve damga vergisi yönünden “resmi daire” kapsamında bulunmasına karşın mal ve hizmet alımları sırasında, özel bütçe tarafından yapıldığı gibi damga vergisi kesintisi yapılması gerekmesine karşın bu kesintilerin bugüne kadar yapılmadığı ve beyan edilmediği görülmüştür.İşletmenin 2023 yılı mal ve hizmet alımları toplamı 18.263.802,97 TL olup bu alımlar üzerinden 2023 yılı için 173.140,85 TL’lik (binde 9,48) damga vergisi kesintisi yapılması gerekirdi.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 123’üncü maddesinde Kamu tüzelkişiliğinin, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulacağı, 130’uncu maddesinde üniversitelerin kamu tüzel kişiliğini haiz oldu belirtilmektedir. Bu hüküm gereğince üniversite özel bütçeleri kamu tüzel kişisi olup kendi nam ve hesabına işlem yapabilmektedir.
Üniversite iktisadi işletmelerinin kuruluşlarına dayanak teşkil eden ve kendilerine tüzel kişilik tanıyan bir yasal dayanak bulunmamaktadır. İktisadi işletmeler, üniversite içinde, üniversite öğrenci ve personeliyle diğer vatandaşlara mal ve hizmet satışı yapan, ayrı bir hesabı ve muhasebesi bulunan iktisadi birimlerdir.
Vergisel yönden iktisadi işletmenin varlığı ile ilgili ölçüler, bir organizasyona (kamu kurumu, vakıf, dernek vb.) bağlılık, iktisadi faaliyet ve bu faaliyetin bedel karşılığında devamlı olarak yürütülmesi ölçüleridir. Bu ölçülerin varlığı halinde iktisadi işletmenin mevcut olduğu kabul edilmekte ve bu durum ticaret siciline kayıt ve mükellefiyet tesisini gerektirmektedir. Devamlılık, tedavül ekonomisine katılınması, başka bir ifadeyle işletmede üretilen veya alınan malların veya verilen hizmetin bir bedel karşılığı satılmış olması şeklinde değerlendirilmektedir.
İktisadi işletmenin ticaret siciline kaydolması, tacir sayılması ve mükellefiyet tesis etmesi işletmeye tüzel kişilik kazandırmamaktadır, zira yukarda belirtildiği üzere tüzel kişilik kanunun açık hükmüyle kurulabilmektedir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 125’inci maddesinde ticaret şirketlerinin tüzel kişiliği haiz olduğu ve 124’üncü maddesinde de ticaret şirketlerinin kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketleri olduğu belirtilmektedir. Ayrıca, 232, 355 ve 588’inci maddelerinde de tüzel kişiliğin bu şirketlerin ticaret siciline tescilleriyle kazanılacağı belirtilmektedir. Üniversite iktisadi işletmelerinin tüzel kişiliği haiz olduğuna ilişkin bir hüküm bulunmamaktadır. Üniversite iktisadi işletmeleri ticari işletme ve tacir olmalarına karşın ticaret şirketi değildirler. Sayıştay Temyiz Kurulunun 03.03.2021 tarih ve 49169 Tutanak No.lu Kararında da, üniversite iktisadi işletmelerinin üniversiteden ayrı ve bağımsız tüzel kişiliği haiz ticari işletme şeklinde değerlendirilmesinin mümkün olmadığı belirtilmektedir.
Sonuç olarak, İşletme 488 sayılı Kanun yönünden resmi daire sayıldığından mal ve hizmet alımları nedeniyle yaptığı ödemeler sırasında damga vergisi kesintisi yapılması gerekmektedir.
B) Vergi Dairesine ve Sosyal Güvenlik Kurumuna Verilen Beyannameler Üzerinden Damga Vergisi Ödenmesi
İşletme 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu kapsamında “resmi daire” olmasına karşın vergi dairesine verilen vergi beyannameleri ile Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen sigorta bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgeleri üzerinden damga vergisi ödendiği tespit edilmiştir.
488 sayılı Damga Vergisi Kanunu’nun “Mükellef” başlıklı 3’üncü maddesinde, resmi dairelerle kişiler arasındaki işlemlere ait kağıtların Damga Vergisini kişilerin ödeyeceği ifade edilmiştir.
Aynı Kanun’un “Resmi daire” başlıklı 8’inci maddesinde ise; resmi daireden maksadın, genel ve özel bütçeli idarelerle, il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları, belediyeler ve köyler olduğu, bu dairelere bağlı olup ayrı tüzel kişiliği bulunan iktisadi işletmelerin resmi daire sayılmayacağı belirtilmiştir.
Söz konusu Kanuna ekli 1 sayılı tablonun IV/2-(b), (e) ve (f) bentlerinde ise vergi dairesine ve Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen beyannameler üzerinden ödenecek maktu damga vergisi tutarları belirlenmiştir.
Yukarıda da belirtildiği üzere, İşletme resmi daire sayılmasına ve bu nedenle söz konusu beyannameler nedeniyle ödenecek verginin mükellefi olmamasına karşın bugüne kadar bu vergiyi ödemiş olup 2023 yılında bu beyannameler için ödenen damga vergisi toplamı 12.807,30 TL’dir.
İşletme tarafından 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun vergi hatalarında düzeltme yetkisi ve reddiyatın düzenlendiği 120’nci maddesine dayanılarak vergi dairesinden, yersiz ödenen bu verginin son beş yıllık tutarının talep edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
Kamu idaresi cevabında, bulgunun (A) ve (B) bentleriyle ilgili olarak ortak açıklama göndermiştir.
Yukarıda belirtildiği üzere, Üniversite tüzel kişiliğinden ayrı bir tüzel kişiliği haiz olmayan İşletme “resmi daire” sayılmakta söz konusu beyannameler üzerinden damga vergisi ödememesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, İşletmenin vergi beyannameleriyle birlikte mükellefi olmadığı damga vergilerini ödememesi, ödenmiş olanların da vergi dairesinden talep edilmesi gerekmektedir.