|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, döner sermaye bilançosunun incelenmesi sonucunda, İşletmeler Arası Mali Borçlardan Alacaklar Hesabı ve İşletmeler Arası Mali Borçlar hesaplarının kullanılmadığını, bunun yerine Merkez ve Şubeler Cari Hesabının tercih edildiğini ortaya koymuştur. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, bu hesapların işleyişine dair ayrıntılı düzenlemeler içermektedir. Ancak, uygulamada bu hesapların yerine cari hesabın kullanılması, mevzuata aykırı bir durum olarak değerlendirilmiştir.
Yönetmelik, İşletmeler Arası Mali Borçlardan Alacaklar Hesabı’nın, faaliyet dönemi ile sınırlı olarak verilen borçlardan doğan alacakların izlenmesi için kullanılması gerektiğini belirtmektedir. Benzer şekilde, İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesabı da, kısa vadeli ve uzun vadeli borçların takibi için öngörülmüştür. Ancak, mevcut uygulamada bu hesaplar yerine cari hesapların kullanılması, muhasebe kayıtlarının doğru bir şekilde tutulmasını engellemektedir. Kamu idaresi, denetim raporunun önemine binaen, birimler arasındaki para transferlerinde bundan sonra 134 İşletmeler Arası Mali Borçlardan Alacaklar Hesabı ve 303 İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesaplarının kullanılacağını bildirmiştir. Bu değişiklik, hesapların doğru bir şekilde yönetilmesi ve mevzuata uygunluğun sağlanması açısından kritik bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
BULGU: İşletmeler Arası Mali Borçlardan Alacaklar Hesabı ve İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesaplarının Kullanılmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
Döner sermaye bilançosu incelendiğinde İşletmeler Arası Mali Borçlardan Alacaklar Hesabı ve İşletmeler Arası Mali Borçlar hesaplarının kullanılmadığı bu hesaplar yerine Merkez ve Şubeler Cari Hesabının kullanıldığı tespit edilmiştir.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 134 İşletmeler Arası Mali Borçlardan Alacaklar Hesabını düzenleyen 116’ncı maddesinde Hesabın İşleyişi ile ilgili olarak;
“(1) İşletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
Borç
1) Vadesi faaliyet dönemiyle sınırlı olmak üzere işletmeler arası borç verme işlemlerinden doğan alacaklar bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
2) Dönem sonunda, duran varlıklar ana hesap grubunda, işletmelerce verilen borçlardan alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan, vadesi bir yılın altına düşenler bu hesaba borç, 234 İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.
Alacak
1) İşletmece verilen borçlardan yapılan tahsilat 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan, herhangi bir nedenle işletme aleyhine silinenler ilgili gider hesabına borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
Mezkur Yönetmeliğin 303 İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesabını düzenleyen 262’nci maddesinde Hesabın İşleyişi ile ilgili olarak;
“(1) İşletmeler arası malî borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) İşletmelerden alınan ve vadesi bir yıldan az olan malî borçlar bu hesaba alacak, 102 Bankalar veya ilgili hesaba borç kaydedilir.
2) Uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki işletmeler arası malî borçlar hesabında kayıtlı olup dönem sonunda vadesi bir yılın altına düşen borçlar bu hesaba alacak, 403 İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan geri ödenenler, bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan işletme lehine silinenler, bu hesaba borç, 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.” şeklinde düzenleme getirilmiştir.
134 İşletmeler Arası Mali Borçlardan Alacaklar Hesabı, ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi faaliyet dönemiyle sınırlı olmak üzere nakit olarak verilen borçlardan kaynaklanan alacakların ve bu alacaklara karşılık nakden yapılan tahsilatlar ile işletme aleyhine silinen tutarların izlenmesi için kullanılır. 303 İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesabı da aynı idareye bağlı olarak faaliyet gösteren işletmelerin mevzuatları gereği birbirlerine olan kısa vadeli malî borçlar ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki işletmeler arası malî borçlar hesabında kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inenlerin izlenmesi için kullanılır. Ancak uygulamada Yönetmeliğe aykırı olarak bu hesaplar yerine Merkez ve Şubeler Cari Hesabının kullanıldığı görülmüştür.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Merkez ve Şubeler Cari Hesabında yer alan 12.674.522,27 TL’ lik tutarın muhasebe kaydının 134 İşletmeler Arası Mali Borçlardan Alacaklar ve 303 İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesapları kullanılarak yapılması gerektiği düşünülmektedir.
Kamu idaresi cevabında birimlerin hesapları düzenlenerek birimler arasındaki para aktarmalarında bundan sonra 393 Merkez ve Şubeler Cari Hesabı kullanılmayarak, 134 İşletmeler Arası Mali Borçlardan Alacaklar Hesabı ve 303 İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesaplarının kullanılmaya başlanılacağını bildirmiştir.
Sonuç olarak kamu idaresi birimler arasındaki para aktarmalarında 134 İşletmeler Arası Mali Borçlardan Alacaklar Hesabı ve 303 İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesaplarının kullanılacağını bildirmiş olup konu önemine binaen denetim raporuna alınmıştır.