İşletmenin Karlılık ve Verimliliğini Etkileyen Sorun ve Eksikliklerin Bulunması (Sayıştay)

BULGU: İşletmenin Karlılık ve Verimliliğini Etkileyen Sorun ve Eksikliklerin Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Devlet Kitapları Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğüne ait iş ve işlemlerin merkezde ve yerinde incelenmesi neticesinde işletmenin karlılık ve verimliliğini etkileyen mevzuat, personel istihdamı ve işletimden kaynaklı bazı sorunların bulunduğu tespit edilmiştir.

Hasılattan ayrılan %15’lik genel bütçe payının olumsuz etkileri

Devlet Kitapları Döner Sermaye İşletmesinin aylık gayrisafi hasılatının %15’inin genel bütçeye aktarılmasının işletmenin karlılık ve verimliliğini olumsuz yönde etkilediği görülmüştür.

17.09.2004 tarih ve 5234 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un Geçici 1 inci maddesinde, genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelere bağlı olarak kurulmuş olup, 5018 sayılı Kanuna ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde yer alan idarelere bağlı döner sermayeli işletmelerin aylık gayrisafi hasılatından tahsil edilen tutarın %15’inin en geç takip eden ayın 20’sine kadar genel bütçeye irat kaydedilmek üzere ilgili saymanlıklara yatırılacağı; aylık gayrisafî hasılattan irat kaydedilecek oranı, döner sermayeler itibariyle %1’e kadar indirmeye ise Maliye Bakanı’nın yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.

Muhasebat Genel Müdürlüğü’nce yayımlanan 17 Sıra No.lu Genel Tebliğ’de ise; gayrisafi hasılat tutarının, tahsil edilmiş olsun veya olmasın bir ay içinde tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedeli ile faiz ve diğer gelirlerin toplamından oluştuğu belirtilmiş olup, bu toplamdan hasılatın elde edilmesine ilişkin yapılan giderler ve maliyetler ile daha önce ayrılıp Hazineye yatırılan tutarların düşülmeyeceği ifade edilmiştir.

Ancak, söz konusu Hazine payının işletmenin aylık gayri safi hasılatından kesilmesi, önemli bir maliyet unsuru oluşturmakta ve bu da işletmenin iş yapma kapasitesini doğrudan etkilemektedir. Çünkü işletmenin sunduğu mal veya hizmetin fiyatı belirlenirken, ilk madde ve malzeme, işçilik, %10’luk genel gider, en az %5’lik kar payına %15’lik Hazine payı ilave edilerek satış fiyatı belirlenmektedir. Dolayısıyla, %15’lik bu kesinti mal veya hizmetin birim fiyatını doğrudan etkileyen maliyet arttırıcı bir unsur olup, üretilen mal veya hizmetin satış fiyatını yükseltmektedir. Bu oranın yüksekliği nedeniyle mal veya hizmetin satış fiyatı piyasa ile rekabet edilebilir seviyenin üzerinde oluşmakta, bu da işletmenin kurulu kapasitesinin atıl kalması, atölye, makine parkı ve tesislerinin günün koşullarına göre yenilenememesi gibi sonuçlar doğurmaktadır.

Kamu idaresi cevabında, Hazine ve Maliye Bakanlığından konu ile ilgili yazılı talepte bulunulduğu belirtilmiştir.

Müdürlüğün piyasada daha rekabetçi bir konuma gelebilmesi için 73 Sıra no’lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’ndeki yüzde 15’lik hazine payının %1’e düşürülmesinin faydalı olacağı değerlendirilmektedir.

İşletmede atıl ve eksik kapasiteyle çalıştırılan makinalar ile hurda olarak nitelendirilen makinaların bulunması

İşletmede bulunan modern ve yüksek kapasiteli makinalardan bir kısmının eksik kapasiteyle çalıştırıldıkları veya hiç çalıştırılmayıp atıl vaziyette tutuldukları, ayrıca hurda veya kullanılamaz durumda makinaların bulunduğu görülmüştür.

Kamu idaresi cevabında, Müdürlük bünyesinde oluşturulan bir komisyonla hurda olarak nitelendirilen makineler ile birçok parçası eksik ve hiçbir şekilde kullanılamaz düzeyde olan metal makine aksamlarının tespitlerinin yapılarak Makine Kimya Endüstrisi ile ilgili sürecin başlatılacağı; çalışır ama kullanılmayan makinelerinde listesinin yapılarak Genel Müdürlük İşletmeler Daire Başkanlığı’na sunulacağı belirtilmiştir.

Kaynak israfının önlenmesi açısından İşletmede bulunan mevcut makinaların üretim için uygun olup olmadıklarının tespitinin yapılması, kullanılamayacak durumda olan makina ve ekipmanın usulü dairesinde elden çıkarılması, kullanılabilir durumda olanların ise aktif hale getirilmesi için gerekli adımların atılması gerekmektedir.

İşletmede çalışan personelin alan bazında mesleki kodlarının bulunmaması

İşletmede çalışan personelin alan bazında mesleki kodlarının olmadığı, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’ndan MEB’e devir yapılırken tüm çalışanların beden işçisi statüsünde sürekli işçi kadrosuna alındığı, bu suretle de örneğin ustabaşı ile temizlik görevlisinin özlük ve meslek kodu olarak eşit şartlarda hizmet yaptıkları görülmüştür.

Kamu idaresi cevabında, toplu iş sözleşmesi süreci sona erdikten sonra ilgili mevzuat dahilinde gerekli çalışmaların yapılacağı belirtilmiştir.

İş barışını sağlamak açısından işletmedeki birimlerin ve çalışanların görev dağılımında hiyerarşik yapının sağlanması, personelin alan bazında mesleki kodlarının belirlenip tanımlanması, birimlere ait sorumluların belirlenmesi ve toplu iş sözleşmesinin buna göre güncellenmesinin gerektiği değerlendirilmektedir.

Sonuç olarak, Devlet Kitapları Döner Sermaye İşletmesinin karlılığının ve verimliliğinin artırılabilmesi için %15’lik Hazine payının makul seviyelere çekilmesi, işletmenin tam kapasiteyle çalışmasının sağlanması ve çalışanların mesleki kodlarının belirlenmesi gibi adımların atılması önem arz etmektedir.