|
ÖZET: İhalelerde, isteklilerin sözleşme imzalayabilmesi için gerekli belgelerin sunulmadan işlem yapılması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. ve 10. maddeleri, idarelerin ihale süreçlerinde saydamlık, rekabet ve eşit muamele gibi temel ilkelere uyması gerektiğini belirtmektedir. Bu bağlamda, isteklilerin belirli yeterlilik belgelerini sunmadan sözleşme imzalamaları, hukuki bir eksiklik olarak değerlendirilmektedir.
Kanunun 10. maddesi, isteklilerin ihaleye katılabilmesi için gerekli olan belgeleri ve bu belgelerin sunulma koşullarını detaylandırmaktadır. İhaleye katılacak olanların, iflas, vergi borcu veya mesleki faaliyetle ilgili yasaklı durumlar gibi kriterlere uyması gerekmektedir. Sözleşme imzalanmadan önce bu belgelerin sunulması, idarenin yükümlülüğü olarak öne çıkmaktadır. Aksi takdirde, ihale dışı bırakılma ve geçici teminatın gelir kaydedilmesi gibi yaptırımlar söz konusu olmaktadır. Yapılan denetimlerde, sözleşme imzalanmadan önce gerekli belgelerin sunulmadığı durumlar tespit edilmiştir. Bu durum, Kamu İhale Kanunu’nun öngördüğü düzenlemelere aykırıdır ve ihale süreçlerinin güvenilirliğini zedelemektedir. Dolayısıyla, mevzuatta belirtilen belgelerin tamamlanmadan sözleşme imzalanmaması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: İsteklilerce İdareye Sunulması Zorunlu Belgeler Olmadan Sözleşme İmzalanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre yapılan ihalelerde istekliler tarafından sunulması zorunlu olan belgeler alınmadan ilgilisi ile sözleşme imzalandığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde idarelerin bu Kanun’a göre yapacakları ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu oldukları,
“İhaleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında;
a) İflas eden, tasfiye halinde olan, işleri mahkeme tarafından yürütülen, konkordato ilân eden, işlerini askıya alan veya kendi ülkesindeki mevzuat hükümlerine göre benzer bir durumda olan,
b) İflası ilân edilen, zorunlu tasfiye kararı verilen, alacaklılara karşı borçlarından dolayı mahkeme idaresi altında bulunan veya kendi ülkesindeki mevzuat hükümlerine göre benzer bir durumda olan,
Türkiye’nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş sosyal güvenlik prim borcu olan,
Türkiye’nin veya kendi ülkesinin mevzuat hükümleri uyarınca kesinleşmiş vergi borcu olan,
İhale tarihinden önceki beş yıl içinde, mesleki faaliyetlerinden dolayı yargı kararıyla hüküm giyen,
İhale tarihinden önceki beş yıl içinde, ihaleyi yapan idareye yaptığı işler sırasında iş veya meslek ahlakına aykırı faaliyetlerde bulunduğu bu idare tarafından ispat edilen,
İhale tarihi itibariyle, mevzuatı gereği kayıtlı olduğu oda tarafından mesleki faaliyetten men edilmiş olan,
Bu maddede belirtilen bilgi ve belgeleri vermeyen veya yanıltıcı bilgi ve/veya sahte belge verdiği tespit edilen,
11’inci maddeye göre ihaleye katılamayacağı belirtildiği halde ihaleye katılan,
17’nci maddede belirtilen yasak fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilen,
İsteklilerin ihale dışı bırakılacağı,
Kurumun dördüncü fıkranın (c) bendi ile ilgili olarak Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının uygun görüşünü alarak sosyal güvenlik prim borcunun kapsamı ve tutarını, (d) bendi ile ilgili olarak, Gelir İdaresi Başkanlığının uygun görüşünü alarak vergi borcu kapsamına girecek vergileri tür ve tutar itibariyle belirlemeye yetkili olduğu,
Bu madde kapsamında istenen belgelerden hangilerinin taahhütname olarak sunulabileceğinin Kurum tarafından belirleneceği, gerçeğe aykırı hususlar içeren taahhütname sunulması veya ihale üzerinde kalan istekli tarafından taahhüt altına alınan durumu tevsik eden belgelerin sözleşme imzalanmadan önce verilmemesi halinde bu durumda olanların ihale dışı bırakılarak geçici teminatlarının gelir kaydedileceği,
hususları hükme bağlanmıştır.
Kamu İhale Kurumu tarafından madde metninde sayılan belgelerden hangilerinin taahhütname olarak sunulacağı ise belirlenmiştir. Bu kapsamda Kamu İhale Kurumunca isteklilerin tekliflerini sunması için yayımladığı tip nitelikteki standart formlar içerisinde yer alan;
Teklif mektuplarında;
“1) Yukarıda ihale kayıt numarası ve adı yer alan ihaleye ilişkin ihale dokümanını oluşturan tüm belgeler tarafımızdan okunmuş, anlaşılmış ve kabul edilmiştir. Teklif fiyata dahil olduğu belirtilen tüm masraflar ve teklif geçerlilik süresi de dahil olmak üzere ihale dokümanında yer alan tüm düzenlemeleri dikkate alarak teklif verdiğimizi, dokümanda yer alan yükümlülükleri yerine getirmememiz durumunda uygulanacak yaptırımları kabul ettiğimizi beyan ediyoruz.
2) İhale tarihinde, 4734 sayılı Kanunun 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e), (g) ve (i) bentlerinde belirtilen durumlarda olmadığımızı ve olmayacağımızı, anılan maddenin dördüncü fıkrasının (c) ve (d) bentleri hariç, bu hususlara ilişkin olarak durumumuzda değişiklik olması halinde buna ilişkin belgeleri derhal vereceğimizi; ihalenin üzerimizde kalması halinde ise sözleşme imzalanmadan önce ihale tarihinde anılan maddenin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde belirtilen durumlarda olmadığımıza ilişkin belgeleri anılan Kanun ve ilgili mevzuat ile ihale dokümanında yer alan düzenlemelere uygun olarak İdarenize sunacağımızı taahhüt ediyoruz. Ayrıca ihale tarihi itibarıyla mesleki faaliyetimizi mevzuatı gereği ilgili odaya kayıtlı olarak sürdürdüğümüzü ve ihalenin üzerimizde kalması halinde sözleşme imzalanmadan önce, bu durumu tevsik eden belgeleri 4734 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat ile ön yeterlik ve ihale dokümanında yer alan düzenlemelere uygun olarak İdarenize sunacağımızı taahhüt ediyoruz.”
“Sözleşmeye davet” yazılarında;
“… işine ait ihale uhdenizde kalmıştır. Tebliğ tarihini izleyen günden itibaren en geç on gün2 içinde ihale tarihinde 4734 sayılı Kanunun 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (a), (b), (c), (d), (e) ve (g) bentlerinde sayılan durumlarda olmadığınıza dair veya bu belgeler yerine ekte yer alan Sözleşme İmzalanmadan Önce Sunulacak Belgelerin Teyidine İlişkin Tabloyu doldurarak sunmak ve diğer yasal yükümlülükleri yerine getirmek suretiyle ihale konusu işe ilişkin sözleşmeyi imzalamanız gerekmektedir.”
hususları yer almaktadır.
Belirtilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, ihaleli alımlarda saydamlık ve eşit muamele ilkesi gereği ihalelere katılmakta yeterlik koşulları olarak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 10’uncu maddesinde belirlenen şartların isteklilerde bulunmasının hukuki bir zorunluluk olduğu, bahse konu belgelerin sözleşme öncesinde İdareye sunulması yönünde isteklilerden taahhüt alındığı, ihale üzerinde kalan istekli tarafından taahhüt altına alınan durumu tevsik eden belgelerin sözleşme imzalanmadan önce verilmemesi halinde bu durumda olanların ihale dışı bırakılarak geçici teminatlarının gelir kaydedileceği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, ihaleli alımlarda 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhaleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan ve isteklilerce de taahhüt edilen belgelerin isteklilerce İdareye sunulmadığı halde sözleşme imzalandığı tespit edilmiştir.
Bu itibarla, mevzuatta belirtilen belgeler alınmadan sözleşme imzalanmaması, bu durumda olanların ihale dışı bırakılarak geçici teminatlarının gelir kaydedilmesi gerekmektedir.