|
ÖZET: İstisna alımlarına dair usul ve esasların belirlenmemiş olması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3. maddesinin (g) bendine göre, belediye şirketleri gibi bazı kuruluşlar, ticari faaliyetleri çerçevesinde belirli alımlarda bu kanundan muaf tutulmaktadır. 2024 yılı için 95.508.971 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları, ceza ve yasaklama hükümleri dışında bu istisna kapsamındadır. Ancak, bu alımlara ilişkin usul ve esasların henüz belirlenmemiş olması, kanunun temel ilkeleri ve yasaklama hükümleri açısından sorun teşkil etmektedir.
Kanunun 60. maddesinde, ihale süreçlerinin belirli ilkelere uygun olarak yürütülmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu bağlamda, alımların şeffaflık, rekabet ve eşit muamele gibi unsurlara uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi zorunludur. İstisna kapsamındaki alımlar için belirli esas ve usullerin oluşturulması gerekliliği, 30.07.2003 tarihli 4964 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesiyle de desteklenmektedir. Bu düzenleme, ilgili usul ve esasların en geç otuz gün içinde hazırlanıp yürürlüğe girmesi gerektiğini belirtmektedir. Sonuç olarak, belediye şirketinin 4734 sayılı Kanun’un 3(g) bendi kapsamında istisna edilen alımları için gerekli usul ve esasların, kanunun temel ilkeleri doğrultusunda belirlenmesi ve yetkili kurul kararıyla yürürlüğe konulması gerektiği ortaya çıkmaktadır. Bu durum, kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve şeffaflık açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İstisna Alımlarına İlişkin Usul ve Esasların Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi olan ve ayrıca ticari faaliyetleri çerçevesinde Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendinde yer alan istisna hükmüne göre alımları olan Şirketin bu kapsamdaki alımlarına ilişkin usul ve esaslarının belirlenmediği görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendinde; belediye şirketlerinin de içinde bulunduğu kuruluşların, ticari ve sınai faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 2024 yılı için 95.508.971 TL’yi aşmayan mal veya hizmet alımları, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri haricinde bu Kanun’dan istisna edilmiştir.
Kanun’un yasaklar ve cezalarla ilgili düzenlemeleri, 58 ile 61’inci maddelerinde düzenlenmiş bulunmaktadır. Kanun’un 60’ıncı maddesinin son fıkrasında ise; “5’inci maddede belirtilen ilkelere ve 62’nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır.” düzenlemesi yer almaktadır.
Kanun’un 60’ıncı maddesinin atıfta bulunduğu 5’inci maddesinde ise idarelerin, bu Kanun’a göre yapacakları ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu; aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Bu itibarla, 3’üncü madde hükmü gereğince, istisna kapsamındaki alımlarla ilgili olarak, 4734 sayılı Kanun’da esas ve usullerin belirlenmesine ilişkin açık emredici bir düzenleme yer almamış olmasına rağmen, Kanun’un temel ilkelerine, yasak ve ceza hükümleri ile 62’nci maddede yer alan hususlara uyulması zorunluluğu doğmakta ve bu kapsamda temin edilecek ihtiyaçlar için esas ve usul belirlenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.
Diğer taraftan, 30.07.2003 tarihli ve 4964 sayılı Kanun’un geçici 1’inci maddesinin ikinci fıkrasındaki; “4734 sayılı Kanunun 3’üncü ve geçici 4’üncü maddelerinde bu Kanunla yapılan değişikliklerden dolayı hazırlanması ve yürürlüğe konulması gereken esas ve usuller, bu Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren otuz gün içinde hazırlanır ve yürürlüğe konulur. Bu düzenlemelerin yayımlanmasına kadar idareler, 4734 sayılı Kanun’un bu Kanunla
değiştirilmeden önce yürürlükte bulunan 3’üncü ve geçici 4’üncü maddeleri gereği hazırlanan ve yürürlüğe konulan esas ve usulleri uygulamaya devam ederler” ifadesi ile 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesine göre istisna tutulan alımlarla ilgili esas ve usullerin belirlenmesine cevaz verilmektedir.
Yapılan incelemede Şirketin 4734 sayılı Kanun’un 3(g) bendi kapsamında bu Kanun’dan istisna edilmiş alımları bulunduğu, ancak bu alımlara ilişkin usul ve esasların belirlenmediği tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, istisna kapsamında yapılacak alımlarla ilgili usul ve esasların, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerini ve yasaklama ile ceza hükümlerini kapsayacak şekilde hazırlanıp Şirketin yetkili kurulu kararıyla yürürlüğe konulması gerektiği değerlendirilmektedir.