|
ÖZET: İstisna alımlarına dair usul ve esasların belirlenmemesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi olan belediye şirketinin, bu kanunun 3. maddesinin g bendi uyarınca gerçekleştirdiği alımlar için gerekli düzenlemeleri yapmadığı tespit edilmiştir. Kanun, idarelerin mal ve hizmet alımlarını belirli kurallar çerçevesinde yürütmesini öngörmekte ve istisna kapsamındaki alımlar için de temel ilkelerin uygulanmasını zorunlu kılmaktadır.
Kanunun 60. maddesi, ihale süreçlerinde saydamlık, rekabet ve eşit muamele gibi ilkelerin sağlanmasını şart koşarken, bu ilkelerin ihlal edilmesi durumunda uygulanacak müeyyideleri de içermektedir. Ancak, belediye şirketinin istisna alımlarıyla ilgili olarak herhangi bir usul ve esas belirlemediği anlaşılmaktadır. Şirketin, Müdürler Kurulu Kararı ile bir İstisna Alımları Yönetmeliği hazırlamayı planladığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, 4734 sayılı Kanun’un istisna hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilecek alımlar için usul ve esasların, kanunun temel ilkeleri ve yasaklama hükümlerine uygun olarak belirlenmesi ve yetkili kurullar tarafından yürürlüğe konulması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: İstisna Alımlarına İlişkin Usul ve Esasların Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi olan ve ayrıca ticari faaliyetleri çerçevesinde Kanun’un 3’üncü maddesinin g bendinde yer alan istisna hükmüne göre alım yapan Şirketin istisna hükümleri uyarınca gerçekleştirdiği alımlarına ilişkin olarak usul ve esasları belirlemediği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesi ile Kanun kapsamında yer alan idareler sayılmış ve sayılan idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin Kanun hükümleri uyarınca yürütüleceği düzenlenmiştir.
Kanun’un 3’üncü maddesinde ise ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri haricinde Kanun’a tabi olmayan ve istisna kabul edilen alımlar sayılmıştır. Maddenin (g) bendinde; “2’nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli ikitrilyon üçyüzmilyar Türk Lirasını(2024 yılı için güncellenmiş meblağ 95.508.971 TL) aşmayan mal veya hizmet alımları,” istisna kapsamında değerlendirilmiştir.
Kanun’un yasaklar ve cezalarla ilgili düzenlemeleri, 58 ile 61’inci maddelerinde düzenlenmiş bulunmaktadır. Kanun’un 60’ıncı maddesinin son fıkrasında ise; “5’inci maddede belirtilen ilkelere ve 62’nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır.” düzenlemesi yer almaktadır.
Kanun’un 60’ıncı maddesinin atıfta bulunduğu 5’inci maddesinde ise idarelerin, bu Kanun’a göre yapacakları ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu; aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Bu itibarla, 3’üncü madde hükmü gereğince, istisna kapsamındaki alımlarla ilgili olarak, 4734 sayılı Kanun’da esas ve usullerin belirlenmesine ilişkin açık emredici bir düzenleme yer almamış olmasına rağmen, Kanun’un temel ilkelerine, yasak ve ceza hükümleri ile 62’nci maddede yer alan hususlara uyulması zorunluluğu doğmakta ve bu kapsamda temin edilecek ihtiyaçlar için esas ve usul belirlenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.
Diğer taraftan, 30.07.2003 tarih ve 4964 sayılı Kanun’un geçici 1’inci maddesinin ikinci fıkrasındaki; “4734 sayılı Kanunun 3’üncü ve geçici 4’üncü maddelerinde bu Kanunla yapılan değişikliklerden dolayı hazırlanması ve yürürlüğe konulması gereken esas ve usuller, bu Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren otuz gün içinde hazırlanır ve yürürlüğe konulur. Bu düzenlemelerin yayımlanmasına kadar idareler, 4734 sayılı Kanun’un bu Kanunla değiştirilmeden önce yürürlükte bulunan 3’üncü ve geçici 4’üncü maddeleri gereği hazırlanan ve yürürlüğe konulan esas ve usulleri uygulamaya devam ederler” ifadesi ile 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesine göre istisna tutulan alımlarla ilgili esas ve usullerin belirlenmesine cevaz verilmektedir.
Yapılan incelemeler sonucunda, Şirket tarafından, Kanun’un istisna hükümleri uyarınca gerçekleştireceği alımlar ile ilgili olarak usul ve esasları belirleyecek herhangi bir düzenlemenin yapılmadığı görülmüştür.
Şirket tarafından, Müdürler Kurulu Kararı ile İstisna Alımları Yönetmeliği hazırlanmasına karar verildiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İhale Kanunu’nun istisna hükümleri uyarınca gerçekleştirilecek alımlarla ilgili olarak usul ve esasların, Kanun’un temel ilkelerini ve yasaklama ile ceza hükümlerini kapsayacak şekilde hazırlanıp Şirketin yetkili kurullu marifetiyle yürürlüğe konulması gerektiği değerlendirilmektedir.