|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, belediye şirketleri tarafından gerçekleştirilen araç ve danışmanlık hizmeti alımlarının ihalesiz yapıldığını ortaya koymuştur. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesi, belediyeler ve bağlı kuruluşların mal ve hizmet alımlarının bu kanun hükümlerine tabi olduğunu belirtirken, 3’üncü maddesinin (g) bendi, belirli koşullar altında istisnalar getirmektedir. 2024 yılı için belirlenen üst limit 95.508.971,00 TL olarak belirlenmiştir. Ancak, bu istisnadan yararlanabilmek için alımların doğrudan mal ve hizmet üretimine yönelik olması ve Kamu İhale Kurulu tarafından belirlenen kapsamda yer alması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, belediye şirketinin 5.982.573,79 TL tutarındaki danışmanlık hizmeti ve 1.508.591,40 TL tutarındaki araç alımının, belirtilen şartları karşılamadığı tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, danışmanlık hizmetlerinin istisna kapsamında değerlendirildiğini savunsa da, bu hizmetlerin “Proje Yönetim Danışmanlığı” niteliğinde olmadığı anlaşılmıştır. Aynı şekilde, araç alımının da müteahhitlik hizmetleri ana faaliyet konusu ile sınırlı olması gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, Kamu İhale Kurulu tarafından istisna kapsamına alınmayan bu alımların, mevzuat hükümlerine uygun olarak ihale yoluyla gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: İstisna Kapsamında Olmayan Mal ve Hizmet Alımlarının İhalesiz Olarak Gerçekleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirket tarafından yapılan araç alımları ve danışmanlık hizmet alımları 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İstisnalar” başlıklı 3’ncü maddesi kapsamında değerlendirmek suretiyle ihalesiz yapıldığı görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; belediyeler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, birlikler ile bunların doğrudan veya dolaylı olarak birlikte ya da ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları her çeşit kuruluş, müessese, birlik, işletme ve şirketlerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinin (g) bendinde ise belediye şirketlerinin, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli iki trilyon üç yüz milyar Türk Lirasını aşmayan mal veya hizmet alımlarının ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tâbi olmadığı ifade edilmiş olup 24 Ocak 2024 tarih 32439 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2024/1 No’lu Kamu İhale Tebliği ile söz konusu üst limit 2024 yılı için 95.508.971,00 TL olarak belirlenmiştir.
Mezkûr Kanun’un “İstisnalara ilişkin esas ve usuller” başlıklı geçici 4’üncü maddesinde ise 3’üncü maddenin (g) bendi ile getirilen istisnanın kapsamının ilgili kuruluşların talebi üzerine Kamu İhale Kurulu tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre Belediyenin sermayesinin %50’sinden fazlasına sahip olduğu şirketlerin 95.508.971,00 TL altındaki mal ve hizmet alımlarının 4734 sayılı Kanun’la getirilen hükümlere tabi olunmadan alınabilmesi için bu alımların doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapılmasının yanında kapsamının Kamu İhale Kurulunca önceden belirlenmiş olması şartları ile mümkün olabilecektir.
Yapılan incelemede; şirketin doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini amacına yönelik olmayan ve Kamu İhale Kurulu tarafından istisna kapsamına alınmayan 5.982.573,79 TL tutarındaki danışmanlık hizmet alımı ile 1.508.591,40 TL tutarındaki araç alımının ihalesiz olarak gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında; danışmanlık hizmet alımlarının 03.11.2003 tarih ve 2003/DK.D-386 sayılı Kamu İhale Kurul Kararı ekinde yer alan Ek-1 İstisna kapsamında kabul edilen mal ve hizmet kalemleri listesinin “3-Proje Yönetim Danışmanlığı Hizmet Alımı” başlığı kapsamında, araç alımlarının ise 18.07.2005 tarih ve 2005/DK.D-159 sayılı Kamu İhale Kurul Kararı ekinde yer alan Ek.1 istisna kapsamında kabul edilen mal ve hizmet kalemleri listesinin Mal Alımları bölümünde yer alan “Her Türlü İş Makineleri, Araçlar ve Tesisler” başlığı kapsamında değerlendirilerek gerçekleştirildiği ifade edilmektedir. Şirket’in yapmış olduğu danışmanlık hizmeti alımının istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için “Proje Yönetim Danışmanlığı Hizmet Alımı” niteliğinde olması gerekmektedir. “Proje Yönetim Danışmanlığı Hizmet Alımı” niteliğinde olmayan danışmanlık hizmet alımları ile ilgili 25.08.2011 tarih ve 2011/DK.D-159 sayılı Kamu İhale Kurul Kararı ekinde yer alan Ek-2 İstisna kapsamında kabul edilmeyen mal ve hizmet kalemleri listesinin 1-İnsan Kaynakları ve 2-Fuarcılık ve Kongre Hizmetleri ana faaliyet konusunda Şirket’in “Eğitim Danışmanlığı”, “İşletme Danışmanlığı” ve “Reklam, Kampanya Ve Organizasyon Danışmanlık Hizmeti Alınması” niteliğindeki danışmanlık hizmet alımları talebi alım konusu kendi faaliyet konusu olduğu gerekçesiyle istisna kapsamında kabul edilmemiştir. Şirketin yapmış olduğu araç alımının ise istisna kapsamında değerlendirilebilmesi için ve 2003/DK.D-386 sayılı Kamu İhale Kurul Kararı ekinde yer alan Ek-1 listesinde belirtildiği gibi müteahhitlik hizmetleri ana faaliyet konusu ile sınırlı olarak yapılmış olması gerekmektedir. Zira, 25.08.2011 tarih ve 2011/DK.D-159 sayılı Kamu İhale Kurul Kararı ekinde yer alan Ek-2 istisna kapsamında kabul edilmeyen mal ve hizmet kalemleri listesinin 1-İnsan Kaynakları ve 2-Fuarcılık ve Kongre Hizmetleri ana faaliyet konusunda Şirket’in “araç ve gereç alımı” talebi belirsizlik bulunduğu gerekçesiyle istisna kapsamında kabul edilmemiştir.
Bu itibarla, Kamu İhale Kurulu tarafından istisna kapsamına alınmayan alımların mevzuat hükümlerine uygun olarak ihale yoluyla temin edilmesi gerekmektedir.