|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında istisna hükmüne tabi alımlar için usul ve esasların belirlenmediğini ortaya koymuştur. Kanunun 2’nci maddesi, kapsamındaki idarelerin mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin bu kanun hükümlerine göre yürütüleceğini belirtmektedir. 3’üncü maddede ise, ceza ve yasaklama hükümleri dışında kalan istisna alımları tanımlanmış ve bu alımların belirli koşullar altında kanuna tabi olmadığı ifade edilmiştir.
İstisna kapsamında değerlendirilen alımlar, belirli bir maliyet sınırının altında kalmak şartıyla, Hazine garantisi veya bütçe aktarımları dışında gerçekleştirilebilmektedir. Ancak, bu alımlarla ilgili olarak 4734 sayılı Kanun’da usul ve esasların belirlenmesine dair bir düzenleme bulunmamakta; yine de temel ilkeler ve yasaklayıcı hükümler çerçevesinde uyulması gereken kurallar mevcuttur. Bu nedenle, istisna kapsamındaki alımlar için gerekli usul ve esasların belirlenmesi önem arz etmektedir. Kamu idaresi, 2019 yılından bu yana istisna kapsamında herhangi bir alım gerçekleştirilmediğini, ancak gelecekteki alımlar için usul ve esasların belirlenmesi amacıyla çalışmaların başlatıldığını bildirmiştir. Bu çerçevede, hazırlanan usul ve esasların, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkeleri ile yasaklama ve ceza hükümlerini kapsayacak şekilde düzenlenip, ilgili kurullarda onaylanarak yürürlüğe girmesi gerekmektedir. |
BULGU: İstisna Kapsamında Yapılacak Alımlar İçin Usul ve Esasların Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında istisna hükmüne tabi alımlara ilişkin usul ve esasların belirlenmediği tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesi ile Kanun kapsamında yer alan idareler sayılmış ve sayılan idarelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği belirtilmiştir. Kanun’un 3’üncü maddesinde ise ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri dışında bu Kanun’a tabi olmayan ve istisna kabul edilen alımlar sayılmıştır.
Söz konusu maddede istisnalar bentler halinde sayıldıktan sonra bu bentlerde sayılan alımların ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç Kanun’a tabi olmadığı hükme bağlanmıştır. Söz konusu maddenin (g) bendinde; “2 nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli ikitrilyon üçyüzmilyar Türk Lirasını aşmayan mal veya hizmet alımları,” istisna kapsamında değerlendirilmiştir.
Kanun’un yasaklar ve cezalarla ilgili hükümleri, 58’inci ile 61’inci maddelerinde düzenlenmiş bulunmaktadır. Kanun’un 60’ıncı maddesinin son fıkrasında, “5’inci maddede belirtilen ilkelere ve 62’nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır” düzenlemesi yer almaktadır.
Kanun’un 60’ıncı maddesinin atıfta bulunduğu 5’inci maddesinde ise idarelerin, bu Kanun’a göre yapacakları ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu; aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Bu çerçevede, 3’üncü maddeye göre istisna tutulan alımlarla ilgili olarak, 4734 sayılı Kanun’da esas ve usullerin belirlenmesine ilişkin emredici bir düzenleme bulunmamasına rağmen, Kanun’un temel ilkelerine, yasaklayıcı ve cezai nitelikteki hükümlerine, ayrıca 62’nci maddede yer alan hususlara uyulması zorunluluğu doğmakta ve bu kapsamda temin edilecek ihtiyaçlar için esas ve usul belirlenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında istisna hükmüne tabi alımlara ilişkin usul ve esasların belirlenmediği tespit edilmiştir.
Diğer taraftan, 4964 sayılı Kanun’un geçici 1’inci maddesinin ikinci fıkrasındaki; “4734 sayılı Kanunun 3’üncü ve geçici 4’üncü maddelerinde bu Kanunla yapılan değişikliklerden dolayı hazırlanması ve yürürlüğe konulması gereken esas ve usuller, bu Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren otuz gün içinde hazırlanır ve yürürlüğe konulur. Bu düzenlemelerin yayımlanmasına kadar idareler, 4734 sayılı Kanun’un bu Kanunla değiştirilmeden önce yürürlükte bulunan 3’üncü ve geçici 4’üncü maddeleri gereği hazırlanan ve yürürlüğe konulan esas ve usulleri uygulamaya devam ederler” ifadesi ile 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesine göre istisna tutulan alımlarla ilgili esas ve usullerin belirlenmesine cevaz verilmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle, 2019’dan bu yana istisna kapsamında herhangi bir alım yapılmadığı, ancak ileride yapılacak alımlara yönelik usul ve esasların belirlenmesi için gerekli çalışmaların başlatıldığı ifade edilmiştir.
İstisna kapsamında yapılacak alımlarla ilgili usul ve esasların, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerini, yasaklama ve ceza hükümlerini kapsayacak şekilde hazırlanıp Şirket’in yetkili kurullarında görüşülerek yürürlüğe konulması gerekmektedir.