|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, bazı işyerlerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 81. maddesi, belediye sınırları veya mücavir alanlarda işyeri açma izni harcının alınmasını zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, 10.08.2005 tarihli İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, bu tür işyerlerinin faaliyet göstermesi için ilgili belediyeden ruhsat alınmasını şart koşmaktadır. Üsküdar Belediyesi mücavir alanlarında faaliyette bulunan işyerlerinin sayısı 36.936 olarak belirlenmiştir. Ancak, ruhsat kayıtları incelendiğinde, yalnızca 10.447 işyerine ruhsat verildiği, 25.444 işyerinin ise ruhsatsız olduğu anlaşılmıştır.
Yapılan denetimlerde, Yalıboyu, Allame, Söğütlüçayır ve Üçpınarlar caddelerinde toplam 120 işyerinin ruhsat almadığı tespit edilmiştir. İdare, ruhsatsız işyeri sayısına itiraz etse de, yapılan örneklem araştırması, ruhsatsız faaliyet gösteren işyerlerinin varlığını ortaya koymaktadır. İdarenin kontrol ve denetim süreçlerinin etkin bir şekilde yürütülmemesi, işyeri açma izin harcı gelirlerinin tahakkuk ve tahsilatında sorunlar yaratmaktadır. Sonuç olarak, işyeri açma ruhsatı başvurularının titizlikle incelenmesi ve denetim faaliyetlerinin mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu, ruhsatsız işyerlerinin tespit edilmesi ve gerekli müeyyidelerin uygulanması açısından önem taşımaktadır. |
BULGU: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Alınmadan Faaliyette Bulunan Bazı İşyerlerinin Bulunması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Bazı işyerlerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı almadan faaliyette bulunduğu tespit edilmiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “İşyeri Açma İzni Harcı” başlıklı 81’inci maddesinde; “Belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir işyerinin açılması “İşyeri Açma İzni Harcına” tabidir.” denilmektedir.
10.08.2005 tarih ve 25902 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’e göre; Belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bu Yönetmelik kapsamındaki işyerlerinin açılıp faaliyet göstermesi için ilgili belediyeden İşyeri açma ve çalışma ruhsatının olması gerekmektedir.
İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığından Üsküdar Belediyesi mücavir alanları içerisinde aktif olarak faaliyette bulunan işyerlerinin listesi istenmiş ve kurum bu işyerlerinin toplam sayısının 36.936 adet olduğuna dair bilgi, belge ve verileri yazılı olarak tarafımıza iletmiştir.
Ruhsat ve Denetim Birimi kayıtlarında ise 10.447 aktif ruhsat verilen işyerleri olduğu, 1.045 adet işyerinin belediyeden ruhsat alma zorunluluğu olmadığı tespit edilmiştir.
İdare ruhsat verileri ile vergi dairesi kayıtları karşılaştırılması sonucu 25.444 işyerine ruhsat verilmediği tespit edilmiştir.
Ancak işyeri kapandığı halde vergi mükellefiyeti sonlandırılmayanlar, ruhsat başvurusu yapmış ve sonuçlandırılamayanlar, ruhsatsız çalıştığı tespit edilip tutanak altına alınanlar vb. işyerleri olması sebebiyle daha sağlıklı karşılaştırma yapmak adına işletme yoğunluğu göz önünde bulundurularak örneklem yapılmış ve Yalıboyu Caddesi, Allame Caddesi, Söğütlüçayır ve Üçpınarlar Caddesinde bulunan işyerlerine verilen işyeri açma ve çalıştırma ruhsatı mükellefleri ile vergi mükellefleri karşılaştırılması yapılmıştır.
Aşağıda yer alan tabloda görüleceği üzere, anılan dört cadde de yer alan ve İdare tarafından işyeri ve çalıştırma ruhsatı verme yetki ve sorumluğunda olan 120 işyerine ruhsat verilmediği ve ruhsatlandırma çalışmasının yapılmadığı tespit edilmiştir.
Tablo 13: İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatı Olmadan Faaliyette Bulunan İşyeri Sayısı
| Vergi Mükellefi Sayısı (A) |
Ruhsat Alma Zorunluluğu Olmayan İşyeri Sayısı (B) |
Mükerrer (C) |
Belediye Tarafından Ruhsat Verilen İşyeri Sayısı (D) |
Ruhsatlandırılması Gereken İşyeri Sayısı A-(B+C+D) |
|
| Yalıboyu Caddesi | 84 | 23 | 3 | 64 | 20 |
| Allame Caddesi | 98 | 19 | 4 | 48 | 50 |
| Üçpınarlar Caddesi | 62 | 25 | 10 | 46 | 16 |
| Söğütlüçayır Caddesi | 102 | 14 | 1 | 52 | 50 |
Bulguda yer alan tespitlere istinaden İdare tarafından; Bulguda belirtildiği ölçüde ruhsat verilmeksizin çalışan işyeri bulunmadığı, vergi mükellefiyeti açısından tanımlanan işyeri ile
işyeri açma ve çalışma ruhsatı açısından tanımlanan işyerlerinin aynı hususu ifade etmediği, meskenlerinde e-ticaret faaliyetleri ile uğraşan kişiler olduğu ve işyeri ruhsatı yönünden işyeri niteliğinde olmadıkları, açılan işyerlerinin tespiti ve ruhsatlandırılması aşamasında kısa süreli ruhsatsız faaliyet gösteren işyerleri olmakla birlikte bunların sayısının oldukça sınırlı olduğu, bulguda belirtilen oranlarda ruhsatsız işyerlerinin faaliyette bulunmasının söz konusu olmadığı belirtilmişse de; İdarenin yüksek sayıda mükellefinin olması ve daha sağlıklı bir karşılaştırma yapılabilmesi amacıyla yukarıda yer verilen tabloda görüleceği üzere örneklem araştırması yapılmış ve 4 caddede mükellefler idare personeli tarafından yerinde denetim faaliyetleri ile tespit edilmiştir. Her ne kadar idare tarafından ruhsatsız çalıştığı tespit edilen mükellef sayısına itiraz edilmiş bulunulsa da örneklem araştırması idarenin ruhsatsız şekilde çalışan mükellef sayısına ışık tutmaktadır.
Sonuç olarak, işyeri açma ve çalıştırma ruhsatına ilişkin işlemlerin belli bir standartta takip edilmemesi ve kurumun kontrol ve denetim faaliyetlerini etkin bir şekilde yürütmemesi sebebiyle işyeri açma izin harcı gelirlerinin tahakkuk ve tahsilat işlemleri sağlıklı bir şekilde yapılamamaktadır. Bu nedenle işyeri açma ruhsatı başvurularının incelenmesi ve sonuçlandırılması ile sonrasında gerçekleştirilen kontrol ve denetim faaliyetlerinin mevzuatta belirtilen usul ve esaslara uygun bir şekilde gerçekleştirilmesi gerekmekte, İdarenin gelir kaybı yaşamamasını teminen, ruhsatsız işyerlerinin tespiti ve tespit edilen işyerlerine ilişkin mevzuatta belirtilen müeyyidelerin uygulanması gerekmektedir.