|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, belediye sınırları içerisinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet gösteren işletmelerin varlığını ortaya koymaktadır. Bu durum, kamu idaresinin gelir kaybına yol açmakta ve 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na aykırılık teşkil etmektedir. İlgili mevzuat, belediyelerin işyeri ruhsatı verme yetkisini açıkça belirtmekte ve ruhsatsız işletmelerin denetim altına alınmasını zorunlu kılmaktadır.
Şehitkamil ilçesinde yapılan incelemeler, 47.398 çevre temizlik vergisi mükellefi işyerinin bulunduğunu, bunlardan yalnızca 25.733’ünün ruhsatlı olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ruhsat almaktan muaf olan meslek gruplarına ait 4.793 işyeri tespit edilmiştir. Ancak, ruhsatsız olarak faaliyet gösteren 16.872 işyeri, kamu idaresinin denetim eksikliklerini ortaya koymaktadır. Kamu idaresi, ruhsatsız işletmelerin tespit edilmesi ve ruhsatlandırma işlemlerinin gerçekleştirilmesi için gerekli planlamaların yapıldığını bildirmiştir. Bu durum, kamu gelirlerinin artırılması ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Olmadan Faaliyette Bulunan İşyerlerinin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içerisinde iş yeri açma ve çalışma ruhsatı almadan faaliyette bulunan işletmelerin bulunduğu ve buna bağlı olarak Kamu İdaresinin gelir kaybına uğradığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek ve gayrisıhhi müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek belediyenin yetki ve imtiyazları arasında sayılmıştır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “İş yeri açma izni harcı” başlıklı 81’inci maddesinde; belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir iş yerinin açılması işleminin iş yeri açma izni harcına tabi olduğu belirtilmiştir.
3572 sayılı İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm iş yerleri ve işletmelere belediyelerinin iş yeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.
İş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (a) bendi ile ruhsat vermeye yetkili idarenin tanımı yapılmış, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde belediyenin yetkili idare olduğu ifade edilmiştir.
2464 sayılı Kanun’un “4. Çevre temizlik vergisi” başlıklı mükerrer 44’üncü maddesinde ise belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, iş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binaların çevre temizlik vergisine tabi olduğu ifade edilmiş olup işyeri olarak kullanılan binalara ilişkin çevre temizlik vergisinin her yılın ocak ayında yıllık tutarı itibarıyla tahakkuk etmiş sayılacağı hükmüne yer verilmiştir.
Mezkûr Kanun hükümlerine göre işyerlerinden alınan çevre temizlik vergisi, ilçe belediyeleri tarafından tahsil edilmekte olup mükellefi belediye sınırları içerisinde faaliyet gösteren işyerleridir. Dolayısıyla belediye sınırları dahilinde faaliyet gösterip İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’e göre ilgili belediyeden ruhsat almak zorunda olan işyerleri aynı zamanda o belediyenin çevre temizlik vergisi mükellefi konumundadırlar.
Gelir İdaresi Başkanlığı ve Kamu İdaresinden temin edilen veriler incelenmiş ve Şehitkamil ilçesi sınırları dahilinde Belediyeden işyeri açma ve çalışma ruhsatı alma zorunluluğu olan 47.398 adet çevre temizlik vergisi mükellefi işyerinin olduğu ancak bunlardan 25.733 adedinin işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunduğu görülmüştür. Diğer yandan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 2’nci maddesinde; avukatlık büroları, serbest muhasebeci ve mali müşavirlik hizmeti veren işyerleri, tabipler, mimar ve mühendisler, noterler gibi bazı meslek grupları işyeri açma ve çalışma ruhsatı almaktan muaf tutulmuştur. Şehitkamil Belediyesinin mücavir alanlarında, işyeri açma ve çalışma ruhsatı almaktan muaf olan 4.793 adet işyeri bulunmaktadır
Yapılan incelemede, Belediye sınırlarında aktif olarak faaliyet gösteren ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı almak zorunda olan 16.872 adet işyerinin, ruhsatsız olarak faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, Belediye sınırlarında bulunan ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet gösteren işyerlerinin tespit edilmesi, denetlenmesi ve ruhsatlandırılması amacıyla gerekli planlamaların yapılıp çalışmalara başlandığı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmayan işyerlerinin tespit edilmesi ve söz konusu işyerlerinin ruhsatlandırma işlemlerinin yapılması gerekmektedir.