|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, yerel belediye sınırları içinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet gösteren işletmelerin varlığını ortaya koymuştur. Bu durum, kamu idaresinin gelir kaybına yol açmaktadır. 5393 sayılı Belediye Kanunu, belediyelere, gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri için gerekli izin ve ruhsatları verme yetkisi tanımaktadır. Ayrıca, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, işyeri açma izni harcının alınmasını zorunlu kılmaktadır.
Yapılan incelemeler sonucunda, belediye sınırları içinde ruhsat alma zorunluluğu bulunan 5.797 faal iş yerinden 1.503’ünün ruhsatsız olduğu tespit edilmiştir. Kamu idaresi, 2024 yılı içinde 172, 2025 yılı içinse 59 ruhsat düzenlendiğini bildirmiştir. Ancak, ruhsatsız işletmelerin tespit edilmesi ve ruhsatlandırma işlemlerinin tamamlanması gerekliliği vurgulanmaktadır. Bu süreçte, ilgili kurum ve kuruluşlardan görüş alınması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmayan işletmelerin tespiti ve ruhsatlandırma işlemlerinin hızlandırılması, kamu idaresinin gelir kaybını önlemek adına büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Olmadan Faaliyette Bulunan İşyerlerinin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresi sınırları içerisinde iş yeri açma ve çalışma ruhsatı almadan faaliyette bulunan işletmelerin bulunduğu ve buna bağlı olarak Kamu İdaresinin gelir kaybına uğradığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek ve gayrisıhhi müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek belediyenin yetki ve imtiyazları arasında sayılmıştır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “İş yeri açma izni harcı” başlıklı 81’inci maddesinde; belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir iş yerinin açılması işleminin iş yeri açma izni harcına tabi olduğu belirtilmiştir.
3572 sayılı İşYeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm iş yerleri ve işletmelere belediyelerinin iş yeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (a) bendi ile ruhsat vermeye yetkili idarenin tanımı yapılmış, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde belediyenin yetkili idare olduğu ifade edilmiştir.
2464 sayılı Kanun’un “4. Çevre temizlik vergisi” başlıklı mükerrer 44’üncü maddesinde ise belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, iş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binaların çevre temizlik vergisine tabi olduğu ifade edilmiş olup işyeri olarak kullanılan binalara ilişkin çevre temizlik vergisinin her yılın ocak ayında yıllık tutarı itibarıyla tahakkuk etmiş sayılacağı hükmüne yer verilmiştir.
Mezkûr Kanun hükümlerine göre işyerlerinden alınan çevre temizlik vergisi, ilçe belediyeleri tarafından tahsil edilmekte olup mükellefi belediye sınırları içerisinde faaliyet gösteren işyerleridir. Dolayısıyla belediye sınırları dahilinde faaliyet gösterip İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’e göre ilgili belediyeden ruhsat almak zorunda olan işyerleri aynı zamanda o belediyenin çevre temizlik vergisi mükellefi konumundadırlar.
Yapılan incelemede, Gelir İdaresi Başkanlığı ve kamu idaresinden temin edilen verilere göre İdare sınırları dahilinde, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 2’nci maddesinde sayılan muaf işyerleri dikkate alındığında iş yeri açma ve çalışma ruhsatı alma zorunluluğu olan 5.797 adet faal iş yerinin olduğu ancak bunlardan 4.294 adedinin iş yeri açma ve çalışma ruhsatının bulunduğu, 1.503 adet iş yerinin ruhsatsız olarak faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, 2024 yılı içerisinde 172 adet, 2025 yılı içerisinde 59 adet ruhsat düzenlendiği, faaliyete yeni başlayan işletmelerin takibe alınarak ruhsatlandırma işlemi tesis edildiği fakat iş yeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyette bulunan işletmelerin bulunduğu ve bu işletmelere iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenebilmesi için kurum ve kuruluşlardan görüş beklenmesiyle beraber ruhsatlandırma işlemlerinin devam ettiği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmayan işyerlerinin tespit edilmesi ve söz konusu işyerlerinin ruhsatlandırma işlemlerinin yapılması gerekmektedir.