|
ÖZET: 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporları, kamu idaresi tarafından desteklenen projelerde izleyicilerin yerinde inceleme yerine uzaktan değerlendirme yaptığını ortaya koymuştur. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından belirlenen yönetmeliklerde izleyicinin, destekle ilgili faaliyetleri değerlendirmek üzere görevlendirilen uzmanlar olduğu tanımlanmıştır. Ancak yapılan incelemelerde, 1526 izleyiciye değerlendirme ücreti ödenmesine rağmen, bu izleyicilerin yerinde ziyaret gerçekleştirmeden rapor hazırladıkları tespit edilmiştir.
Kamu idaresi, 2023 yılı Mayıs ayından itibaren yazılım projeleri dışında kalan diğer teknoloji destek gruplarında izleyicilerin yerinde değerlendirme yapma yöntemine geri dönüldüğünü belirtmiştir. Ancak, Bilişim Teknolojileri Grubu’ndaki projelerin bir kısmı hala uzaktan değerlendirilmektedir. Projelerin endüstriyel Ar-Ge içeriği, teknoloji düzeyi ve yenilikçi yönleri gibi unsurların doğru bir şekilde değerlendirilebilmesi için izleyicilerin projeyi sunan kuruluşları yerinde ziyaret etmeleri gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, projelerin ekonomik yarar ve ulusal kazanım potansiyelinin değerlendirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İzleyicilerin Destekleme Kapsamındaki Projeleri Uzaktan Değerlendirmesi
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Kamu idaresi tarafından desteklenen projelerde proje faaliyetlerini yerinde incelemek ve değerlendirmek üzere görevlendirilen izleyicilerin yerinde inceleme yerine uzaktan değerlendirme yaptıkları görülmüştür.
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Teknoloji ve Yenilik Destek Programlarına İlişkin Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin (g) bendinde izleyici, destek ile ilgili faaliyetleri incelemek üzere görevlendirilen, değerlendirmesini ilgili destek programının uygulama esasları çerçevesinde yapan uzman kişi olarak tanımlanmıştır.
TÜBİTAK 1501-Sanayi Araştırma Teknoloji Geliştirme ve Yenilik Projeleri Destekleme Programı Uygulama Esasları’nın “İzleyici değerlendirmesi” başlıklı 35’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “İzleyici değerlendirmesi, izleyicinin kuruluşa veya proje çalışmalarını ve çıktılarını değerlendirmek üzere TÜBİTAK’ın uygun bulduğu yere yapacağı ziyaret sonrasında hazırlayacağı AGY400 ile alınır.”,
TÜBİTAK 1507-Kobi Ar-Ge Başlangıç Destek Programı Uygulama Esasları’nın “İzleyici değerlendirmesi” başlıklı 34’üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “İzleyici değerlendirmesi, izleyicinin kuruluşa veya proje çalışmalarını ve çıktılarını değerlendirmek üzere TÜBİTAK’ın uygun bulduğu yere yapacağı ziyaret sonrasında hazırlayacağı AGY401 ile alınır.”,
TÜBİTAK 1511-Öncelikli Alanlar Araştırma Teknoloji Geliştirme ve Yenilik Projeleri Destekleme Programı Uygulama Esasları’nın “Hakem değerlendirmesi” başlıklı 24’üncü maddesinde “(1) Projeyi değerlendirecek hakemlerle TÜBİTAK arasında sözleşme yapılır. Hakemler birbirlerinden ayrı ve bağımsız olarak Ar-Ge faaliyetlerinin gerçekleştirileceği kuruluşta inceleme yaparlar. İnceleme sonrasında hazırlanan Proje Önerisi Değerlendirme Raporu (AGY211) TÜBİTAK’a sunulur. Ortak sunulan projelerde, projede yer alan her bir kuruluş proje kapsamında yerinde incelenir.”,
TÜBİTAK 1512-Girişimcilik Destek Programı Uygulama Esasları’nın “İzleyici değerlendirmesi” başlıklı 29’uncu maddesinin birinci fıkrasında “İzleyici değerlendirmesi, izleyicinin kuruluşu yerinde yapacağı ziyaret sonrasında hazırlayacağı AGY412 ile alınır.”,
TÜBİTAK Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programı Uygulama Esasları’nın “İzleyici/İzleyici heyeti değerlendirmesi” başlıklı 33’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında “İzleyici/izleyici heyeti dönem raporunun değerlendirilmesi ile ilgili hazırlayacağı dönemsel izleme raporunu kuruluşu yerinde ziyaret ederek hazırlayıp sunar.”,
TÜBİTAK 1514-Girişim Sermayesi Destekleme Programı Uygulama Esasları’nın “İzleyici/İzleyici heyeti değerlendirmesi” başlıklı 24’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında “İzleyici/izleyici heyeti dönem raporunun değerlendirilmesi ile ilgili hazırlayacağı dönemsel izleme raporunu Kuruluşu ve ortaklı projelerde Kuruluşların tümünü ya da Grup Yürütme Kurulunun aldığı karar doğrultusunda bazılarını yerinde ziyaret ederek hazırlayıp sunar.”
hükmü yer almaktadır.
Ayrıca TÜBİTAK Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB) tarafından hazırlanmış olan izleyicilere imzalatılan matbu Sözleşme’nin 3’üncü maddesinde de; izleyicinin projeyi, proje dosyasında verilen bilgilerin yanı sıra, projeyi sunan kuruluşta inceleme ve görüşmeler yaparak değerlendireceği açıkça düzenlenmiştir.
Yukarıda yer alan destek programlarına ilişkin mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; destek programlarının teknik ve mali gerçekleşmelerine ilişkin izlemelerin, ilgili programın uygulama esaslarında belirlenen kural ve usullere uygun olarak kamu idaresi adına izleyiciler tarafından yerinde ziyaretle yapılacağı anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; İdare tarafından desteklenen projelerdeki destekle ilgili faaliyetleri incelemek üzere görevlendirilen toplam 1526 izleyiciye değerlendirme ücreti ödemesi yapıldığı ancak yol masrafına ilişkin beyan bulunmadığı tespit edilmiştir. Başka bir ifade ile söz konusu izleyicilerin raporlarını hazırladıkları ancak sözleşme ile de bağıtlanmış olan değerlendirmelerini yerinde ziyaret yöntemi yerine uzaktan yaptıkları tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, 2023 yılı Mayıs ayından itibaren ağırlıklı olarak yazılım projeleri yürütülen Bilişim Teknolojileri Grubu (BİLTEG) dışında diğer teknoloji destek gruplarında izleyicilerin firmaları yerinde ziyaret ederek değerlendirme yapmaları yöntemine geri dönüldüğü, bulgu kapsamında kuruluşların izleyiciler tarafından yerinde ziyaret edilmesi hususunda gerekli hassasiyet gösterileceği ifade edilmektedir.
Ancak Bilişim Teknolojileri Grubundaki projeler dışındaki diğer projelerin bir bölümü halen uzaktan değerlendirilmektedir. Bu itibarla izleyici tarafından sözleşme konusu projenin; endüstriyel Ar-Ge içeriği, teknoloji düzeyi ve yenilikçi yönü, proje planı ile kuruluşun altyapısının proje için uygunluğu, proje çıktılarının ekonomik yarara ve ulusal kazanıma dönüşebilirliği boyutları yönünden uygunluğun değerlendirilebilmesi için projeyi sunan kuruluşta yerinde ziyaret yapılarak hazırlanmaları gerekmektedir.