BULGU: Jeotermal Kaynak Kullanan İşletmelerden %1 İdare Payının Belirlenmesi ve Alınması Süreçlerinde Hatalı Uygulamalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliğine göre jeotermal kaynak kullanan işletmelerden alınan idare payının belirlenmesi ve tahsilatı süreçlerinde hatalı uygulamalar yapıldığı görülmüştür.
Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu’nun “Devir, sicil, ihale, harç, teminat ve idare payı” başlıklı 10’uncu maddesi birinci fıkrasının (e) bendinde;
“İdare payı: Akışkanın; doğrudan ve/veya dolaylı olarak seralarda, elektrik üretimi ve konut ısıtmasında kullanıldığı tesislerde gayrisafi hasılatının %1’i tutarında idare payı ödenir. Akışkanın doğrudan ve/veya dolaylı olarak kaplıca ve diğer alanlarda kullanıldığı tesislerde ise kullanılan yıllık toplam ısı enerjisi değeri ve reenjeksiyon durumu dikkate alınarak kullanılan suyun bir metreküpü 1,5 Türk lirası tutarını geçmeyecek şekilde, hesaplama yöntemi Bakanlık tarafından yönetmelikle belirlenen idare payı ödenir.
…” hükmü yer almaktadır.
Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nin “İdare payı” başlıklı 20’nci maddesinde;
“(1) (Değişik:RG-11/3/2021-31420) Akışkanın; doğrudan ve/veya dolaylı olarak seralarda, elektrik üretimi ve konut ısıtmasında kullanıldığı tesislerde gayrisafi hasılatının %1’i tutarında idare payı her yıl Haziran ayı sonuna kadar idareye ödenir.
(2) (Ek:RG-11/3/2021-31420)(1) Akışkanın; doğrudan ve/veya dolaylı olarak kaplıca ve benzeri termal tesisler ile ısı enerjisinin kullanıldığı kurutma, soğutma, balık yetiştiriciliği vb. diğer tesislerde; kullanılan yıllık toplam ısı enerjisi değeri ve reenjeksiyon durumu dikkate alınarak Ek-15 tablodaki, doğal mineralli sular ile jeotermal kökenli gazların doğrudan ve/veya dolaylı olarak kullanıldığı tesislerde ise Ek-16 tablodaki hesaplama yöntemine göre belirlenen tutarda, idare payı bir sonraki yılın Nisan ayı sonuna kadar beyan edilir, Haziran ve Eylül aylarında iki eşit taksitte idareye ödenir.
a) İdare payının belirlenmesi için Ek-15 ve Ek-16 tablolardaki hesaplama parametrelerini karşılayacak nitelikteki sayaçlar, akışkanı kullananlar tarafından takılır.
b) Yıllık ödenmesi gereken idare payının belirlenmesi için takılacak sayaçlar; bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç üç ay içerisinde faaliyete geçirilecektir. Sayacın olmadığı söz konusu süre için veya sayaç arızasının haklı sebeplerle giderilemediği durumlarda, ölçülebilen dönemlerin ortalaması alınarak beyan verilir.
Ayrıca mezkûr Yönetmelik’te, gayrisafi hasılatın; kaynaklardan sınai ve/veya ticari ciro oluşturmak üzere yararlanan işletmenin kaynaklarla ilgili toplam yıllık cirosu olduğu, tesislere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile kira gelirlerinin gayrisafi hasılata dahil olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede;
İdare payının belirlenmesine ilişkin Yönetmelik hükümlerine göre Ek-15 ve Ek-16 tablodaki hesaplamaların uygulamasına geçilemediği,
%1 idare payının işletmelerden net mal ve hizmet satışı tutarı üzerinden alındığı,
15.01.2016 tarih ve 23 karar no.lu İl Genel Meclisi Kararı ile jeotermal suların işletilmesi, kiralanması, fiyat belirlenmesi gibi nedenlerle Kanunen %1 idare payı alınmak şartıyla, İdarenin yaklaşık yüzde 79 ortaklığı bulunan Kırşehir Termal Turizm ve San. AŞ’ye devredilmesinin kararlaştırıldığı,
Söz konusu Şirketin jeotermal kullanan işletmelerle yaptığı abonelik sözleşmelerinde hesaplanacak idare payının Kırşehir Termal Turizm ve San. A.Ş tarafından İdareye ödeneceğine ilişkin hükme yer verdiği tespit edilmiştir.
Jeotermal suların işletilmesi, kiralanması, fiyat belirlenmesi gibi nedenlerle İdarenin yaklaşık yüzde 79 ortaklığı bulunan Kırşehir Termal Turizm ve San. AŞ’ye devredilmesi olağan bir uygulama iken %1 idare paylarının söz konusu İdare Şirketi tarafından işletmeler adına İdareye ödenecek olmasının mevzuat hükümlerine uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
Her ne kadar Şirketin ayrı bir tüzel kişiliği bulunsa da Şirketin yılsonu finansal tabloları ile yıllık faaliyet raporunun onaylanması, kâr payı hakkında karar verilmesi ve kazanç paylarının belirlenmesi Türk Ticaret Kanunu’nun 616’ncı maddesi uyarınca Genel Kurulun yetkisinde olup Genel Kurul Şirketin ortaklarından yani Özel İdarenin yetkililerinden oluşmaktadır. Mevzuat hükümlerinden %1 idare payının jeotermali kullanan işletmeler tarafından ödeneceği açıktır. Bu nedenle gerek ilgili mevzuatın açık hükümleri gerekse Özel İdarenin ortaklığındaki Şirket tarafından idare paylarının İdareye ödenmesinin uygun olmayacağı değerlendirildiğinde abonelik sözleşmelerinde yer verilen hükmün ileride İdareyi de bağlayıcı sorunlara yol açmaması açısından düzeltilmesi uygun olacaktır.
Ayrıca, İdare payının belirlenmesine ilişkin Yönetmelik hükümlerine göre Ek-15 ve Ek- 16 tablodaki hesaplamaların uygulamasına geçilmesi, %1 idare payının ciro üzerinden hesaplanacağı işletmelerden idare payının brüt mal ve hizmet satışı tutarı üzerinden belirlenmesi gerekmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve konu ile ilgili olarak İl Özel İdaresi Su ve Kanal Hizmetleri Müdürlüğünün ve Kırşehir Termal Turizm ve San. AŞ’nin bilgilendirildiği belirtilmiş ve uygulamadaki hataların giderilmesinin sağlanacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, jeotermal kaynak kullanan işletmelerden alınan idare payının belirlenmesi ve tahsil edilmesi süreçlerinin Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliğine uygun olarak yürütülmesi gerekmektedir.