Jeotermal Kaynak Suyu Kullanım Bedelinin Sözleşmesinde Belirlenen Tutarın Altında Tahsil Edilmesi (Sayıştay)

BULGU: Jeotermal Kaynak Suyu Kullanım Bedelinin Sözleşmesinde Belirlenen Tutarın Altında Tahsil Edilmesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB

Gölcük İlçesi Yazlık Beldesi Ilıca mevkiinde yer alan ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51/g maddesine göre pazarlık usulü ile ihale edilip bölgede bulunan termal otele kiraya verilen jeotermal kaynak suyunun kullanım hakkına ilişkin su kullanım bedellerinin kira sözleşmesine aykırı olarak yıllar itibarıyla eksik tahsil edildiği görülmüştür.
2886 sayılı Kanun’un 51/g maddesine göre pazarlık usulü ile yapılan ihaleye istinaden İdare ile kiracı arasında 12.04.2012 tarihinde akdedilen “Gölcük İlçesi Yazlık Beldesi Ilıca Mevkii K-1 ve K-2 Jeotermal Kuyularından Termal Otellerde Su Kullanım Sözleşmesi”nin;
“Su kullanım hakkı” başlıklı 5’inci maddesinde; ‘‘İdare tarafından 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 51/g maddesi uyarınca yapılan ihale ile yatırımcıya kuracağı termal tesiste kullanılmak üzere K-1 ve K-2 kuyularının ortak dağıtım tesisinden ortalama sıcaklığı 32 derece olan 3 lt/saniye jeotermal kaynak kullanım hakkı verilmiştir.” hükmü,
“Su kullanım bedeli” başlıklı 7’nci maddesinde; “İl encümenince yatırımcıya 2,1 TL/metreküp birim bedeli üzerinden yıllık 198.676,80+KDV bedelle ihale edilmiştir. Su kullanım miktarlarını ölçmek için İdarece belirlenecek yere manyetik debimetre konulacaktır. Kullanılan su miktarı, bu debimetreden 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu ve bu Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin 25’inci maddesinin 6. Fıkrasındaki hükme istinaden Mart, Haziran, Eylül, Aralık aylarının ilk haftalarında idare ve tesis yetkilisi kullanılmaması durumunda İl Encümenince belirlenen yıllık su kullanım bedelinin en az %50’si tahsil edilecektir.” hükmü, ile birlikte tespit edilecektir. Kiralanan su miktarının % 50’sinden az kullanılması veya hiç kullanılmaması durumunda İl Encümenince belirlenen yıllık su kullanım bedelinin en az %50’si tahsil edilecektir.” hükmü,
“Su bedeli artışları” başlıklı 8’inci maddesi ise; “İhale bedeli ilk yıl kira bedeli olup sözleşme süresi içindeki her yıl İl Genel Meclisince yeniden değerlendirilerek günün şartlarına uygun olarak tespit edilecek ve uygulanacaktır.” hükmü yer almaktadır.
Sözleşme hükümlerine göre kiralanan su miktarı yıllık (198.676,80/2,1=94.608 metreküp; 3 litre/saniye=0,003 metreküp/saniye; 0,003x60x60x24x365=94,608 metreküp) 94.608 metreküptür. Kiracı işletme tarafından su miktarının % 50’sinden az kullanılması veya hiç kullanılmaması durumunda; İdare tarafından 94.608:2=47.304 metreküp x (İdarece belirlenen metreküp başına yıllık su kullanım bedeli)’nin her hâlükârda tahsil edilmesi gerekmektedir.
Ancak 25.04.2013 tarihinde kiracı işletme; termal havuzların her üç günde bir boşaltılıp tekrar doldurulması, su idaresine ödenen atık su bedeli ve ısıtma işlemi için harcanan enerji giderleri gibi sebeplerle termal suyu elde etmenin ciddi bir maliyete sebep olduğunu bu yüzden sözleşmede belirtilen 3 lt/saniye olan termal su miktarının 1,5 lt/saniyeye düşürülmesini ve harcanan su miktarı kadar kullanım bedeli ödemeyi teklif etmiş; bunun üzerine İdare (vali) tarafından; sözleşmenin 7’nci maddesinde yer alan “Kiralanan su miktarının % 50’sinden az kullanılması veya hiç kullanılmaması durumunda İl Encümenince belirlenen yıllık su kullanım bedelinin en az %50’si tahsil edilecektir.” hükmü ile sözleşmenin diğer hükümleri aynı kalmak şartıyla kullanılan termal su miktarının 3 lt/saniyeden 1,5 lt/saniyeye düşürülmesi kabul edilmiştir. Böylece kiracı işletme tarafından su miktarının %50’sinden az kullanılması veya hiç kullanılmaması durumunda; İdare tarafından her hâlükârda tahsil edilmesi gereken miktar 47.304/2=23.652 metreküp x (İdarece belirlenen metreküp başına yıllık su kullanım bedeli)’ne
düşürülmüş ve bu şekilde sözleşme hükümleri İdare aleyhine, kiracı lehine değiştirilmiştir.
Oysa 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun, “Aşırı ifa güçlüğü” başlıklı 136’ncı maddesinde, sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durumun borçludan kaynaklanan sebeplerle ortaya çıkması halinde borçlunun hakimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme hakkına; bu mümkün olmadığı takdirde sürekli edimli sözleşmelerde fesih hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.
Buna göre ifa güçlüğü durumunda; taraflar, kendi vermiş oldukları karar ile değil, ancak mahkeme kararı ile sözleşmeyi yeni koşullara uyarlar veya feshederler. Kaldı ki kiracının belirtmiş olduğu işletmenin termal suyu elde etme maliyetinin yüksek olmasına yol açan sebepler de sözleşmeden önce öngörülmesi mümkün olmayan durumlar değildir. Dolayısıyla İdare tarafından verilen “Olur” ile kullanım miktarının 3 lt/saniyeden 1,5 lt/saniyeye düşürülmesi 6098 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil etmektedir.
Diğer taraftan, mevzuata aykırı olarak yapılan sözleşme değişikliği sonucu oluşan asgari miktar olan 23.652 metreküpten dahi (Su kulanım miktarının 1,5 lt/saniyeye düşürülmesinin kabulü halinde) daha az miktarda su kullanıldığı halde İdare tarafından 23.652 metreküplük su miktarının değil kiracının teklifine uygun olarak kullanılan su miktarı bedelinin tahsil edildiği ve bundan dolayı İdarenin yıllar itibarıyla sözleşmede belirlenen su kullanım bedelinden daha düşük kira bedeli elde ettiği tespit edilmiştir.
İdarenin her yıl en az 47.304 metreküplük su kullanım bedelini kiracı işletmeden tahsil etmesi gerektiği değerlendirilmektedir.