BULGU: Kaçak Akaryakıtın Depolanması ve Muhafazası İşlemlerinin Sağlıklı Şekilde Yürütülememesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığı – YİKOB
İdareye teslim edilen kaçak akaryakıtın muhafaza ve depolanmasında mevzuatında belirtilen gerekli tedbirlerin alınmadığı görülmüştür.
5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nun 11’nci maddesinin 8’inci fıkrasında; kaçak akaryakıtın, yakalandığı ildeki il özel idaresine, il özel idaresi bulunmayan yerlerde ise yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına, miktarı, cinsi ve özelliklerini gösterir bir tutanakla yakalandığı yerde teslim edileceği; kaçak akaryakıtın muhafazası, depolanması, yüklenmesi, boşaltılması ve nakliyesi gibi nedenlerle yapılan masrafların ilgisine göre il özel idaresi veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı tarafından karşılanacağı belirtilmiştir.
5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa Göre Elkonulan Akaryakıtın Teslimi, Muhafazası, Tasfiyesi ve Yapılan Masraflara İlişkin Uygulama Yönetmeliği’nin, 5’inci maddesinde ise; ilgisine göre il özel idareleri ve yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarının, teslim edilen ürünleri analiz sonuçları gelinceye kadar nev’i ve niteliği değişmeyecek, diğer ürünlerle karışmayacak, değerini ve kanıt olma özelliğini kaybetmeyecek şekilde saklamak, korumak ve bunların temini için her türlü tedbiri almakla yükümlü olduğu ifade edilmiştir.
Diğer taraftan; Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in 17’nci maddesinde “Yüksek tehlikeli yerler” tanımlanmış olup parlayıcı ve patlayıcı maddeler ile akaryakıtların imal edildiği, depolandığı, doldurma-boşaltma ve satış işlerinin yapıldığı yerlerin yüksek tehlikeli yerler olduğu ifade edilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in sırasıyla 102, 119, 120, 122 ve 124’üncü maddelerinde;
– “Patlayıcı maddeler” ve “yanıcı sıvıların” tehlikeli madde olduğu,
– Açıkta kurulan yerüstü tanklarının meskun yerlerden ve kara ve demir yollarından uzaklığının tank hacmine göre belirlenecek belirli bir mesafede olması gerektiği, tank tesis sahasına dökülen sıvıların kolayca birikebileceği havuzlama sisteminin yapılarak, tankların ayrı bir kanal sistemi ile ve uygun bir eğimle bu havuz sistemine bağlanacağı, yanıcı sıvıların yerüstünde açıkta depolandığı arazinin, genel trafik akışına açık olmaması gerektiği, depolama sahasına işi olmayanların girişinin yasaklanması ve bu yasağın uygun bir levha ile gösterilmesi gerektiği,
– Yerüstü tanklarının beklenen mekanik etki ve yangın hâlinde sızdırmaz kalması gerektiği, tankların ve bölmeli tankların her bölmesinin havalandırma boruları ile donatılacağı,
– Yanıcı sıvıların depolandığı, doldurulduğu ve nakledildiği tesislerin, yeterli yangın önleme sistemleri ile donatılması, bu sistemlerin daima kullanıma hazır olacak şekilde tutulması ve bakımlarının yapılması gerektiği, yağmurlama tesisatının, bir tank yangınında, komşu tankın ısınarak tutuşmasını ve patlamasını önleyecek kapasitede olması gerektiği,
– Yapı, bina, tesis ve işletmelerde yangın güvenliğinden; kamu ve özel kurum ve kuruluşlarda en büyük amirin, sorumlu olduğu,
İfade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden; yakalanan kaçak akaryakıtın, yakalandığı ilde bulunan yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığına teslim edileceği, kaçak akaryakıtın muhafazası ve depolanması iş ve işlemlerinin teslim alan yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarınca yerine getirileceği, tehlikeli madde sınıfında yer alan akaryakıt ürünlerinin patlama ve yangınlara sebebiyet vermemesi için depolanması ve muhafazasının özel koşullar altında yapılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; Eskişehir il sınırları içerisinde yakalanarak İdareye teslim edilen 184.287 litre çeşitli türden kaçak akaryakıt ve madeni yağın, İdarenin Yatırım İzleme Müdürlüğü hizmet binasının bahçesinde depolama sahası olarak kullanılan bir alanda, su vb. yanıcı olmayan sıvıların depolanması amacıyla tasarlanmış plastik yer üstü depolama tanklarında muhafaza edildiği, tanklarda havalandırma borularının, havuzlama sisteminin ve yağmurlama tesisatının mevcut olmadığı, bazı tankların içindeki sıvıyı dışarıya sızdırdığı, olası yangın ve patlamalara karşı İdarece alınmış güvenlik önlemlerinin bulunmadığı görülmüştür.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden, İdare tarafından bulguda yer alan hususa iştirak edilmiş, İdareye teslim edilen akaryakıtın güvenle depolanması ve muhafaza edilebilmesi için alınması gereken tedbirlere yönelik iş ve işlemlere başlanılması hususunda gerekli yazışmaların 29.04.2025 tarihi itibariyle başlatıldığı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; İdare tarafından teslim alınan kaçak akaryakıtın, hukuki işlemleri sonuçlanıp tasfiyesi sağlanıncaya kadar geçen sürede güvenle muhafaza edilebilmesi için gerekli tedbirlerin alınması, buna yönelik iş ve işlemlerin ivedilikle tamamlanması gerektiği değerlendirilmektedir.