|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir ilçe belediyeleri sınırları içinde imar mevzuatına aykırı inşa edilen yapılarla ilgili yaptırımların etkin bir biçimde uygulanmadığını ortaya koymuştur. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 21 ve 32’nci maddeleri, yapı ruhsatı alınmadan inşaat yapılmasını yasaklamakta ve bu tür yapıların yerel idarelerce yıktırılacağını belirtmektedir. Ancak, Karşıyaka Belediyesi’nde yapılan incelemelerde, 2022 sonu itibarıyla mühürlenen ve yıkım kararı verilen toplam 3.572 taşınmazdan yalnızca 115’inin yıkıldığı tespit edilmiştir.
Bu durum, kaçak yapıların yıkımı için belirlenen sürelerin etkin bir şekilde uygulanmadığını göstermektedir. 3194 sayılı Kanun’un 32’nci maddesi gereği, yıkım kararı alınan yapıların altı ay içinde yıkılması gerektiği halde, bu süre içinde yıkım gerçekleştirilememiştir. Ayrıca, hangi yapıların yıkım planına alındığına dair herhangi bir düzenleyici işlem veya yazılı kriter bulunmamaktadır. Kamu İdaresi, bu bulgulara katıldığını ve gerekli düzeltici işlemlere başlanıldığını belirtmiştir. Sonuç olarak, belediyelerin imar mevzuatına aykırı yapılarla mücadelede etkin bir şekilde hareket etmesi, yıkım kararlarının uygulanması ve idari para cezalarının takibi büyük önem taşımaktadır. Bu süreçlerin etkinliği, sağlıklı bir kentleşme için kritik bir rol oynamaktadır. |
BULGU: Kaçak Yapı ile Mücadelede İmar Mevzuatında Yer Alan Yaptırımların Etkin Bir Şekilde Uygulanmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içerisinde bulunan ve imar mevzuatına aykırı bir şekilde inşa edilen yapılara ilişkin yaptırım hükümlerinin etkin bir şekilde uygulanmadığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, aynı Kanun’un 26’ncı maddesinde gösterilen istisnalar hariç her türlü inşaat yapımının ilgisine göre belediye veya valiliklerden alınacak yapı ruhsatına tabi olduğu, “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, istisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması, kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda mevcut yapının yerel idarelerce yıktırılacağı ve yıkım masraflarının yapı sahibinden tahsil edileceği, yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceği, “İdari müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde, imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde idare encümenince sorumlular hakkında idari para cezası uygulanacağı ifade edilmiştir.
Kaçak yapı ile mücadele ve sağlıklı kentleşme konusunda 3194 sayılı İmar Kanunu ile belediyelere önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir. Belediyeler, kamuoyunda “kaçak yapı” olarak bilinen İmar Kanununa aykırı inşa edilmiş yapılaşma ile mücadele edebilmek için gerekli yaptırım gücüne sahip kamu tüzel kişileridir.
Karşıyaka Belediyesinde imara aykırı yapılara ilişkin iş süreçlerinin incelenmesi neticesinde, 2022 yılı sonu itibari ile kaçak olarak yapıldığı İmar Kanunu çerçevesinde tespit edilerek mühürlenen ve Belediye Encümenince yıkım kararı verilen toplam 3.572 taşınmaz olduğu tespit edilmiştir. 2022 yılında Belediye tarafından yıkımı gerçekleşen taşınmaz sayısının ise 115 seviyesinde kaldığı görülmektedir. Kaçak yapı ve gerçekleşen yıkım sayılarını gösteren aşağıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere Belediyenin uyguladığı yıkım politikası çerçevesinde Encümence yıkılması kararlaştırılan mevcut yapı stokunun bu yaklaşımla eritilmesinin mümkün olmadığı, bu durumun ise önemli riskleri beraberinde getirdiği görülmektedir.
Tablo 12: İmar Kanununa Aykırı Olarak Yapılan Yapı ve Eklentiler
| Yıl | Geçmiş Yıllardan Gelen Encümen Kararları | Yıl İçi Alınan Encümen Kararları | Yıkılan Yapı Sayısı |
| 2018 | 4494 | 150 | 258 |
| 2019 | 4386 | 74 | 318 |
| 2020 | 3918 | 35 | 219 |
| 2021 | 3699 | 52 | 127 |
| 2022 | 3572 | 61 | 115 |
Oysaki 3194 sayılı Kanun’un 32’nci maddesi gereğince bu yapıların altı ay içinde Belediye tarafından yıkılması gerekmektedir. Ancak yapılan incelemede, günümüze kadar bu süre içerisinde yıkılamayan yapıların yıkımı için Bakanlık nezdinde bir girişimde bulunulmadığı görülmektedir.
Bunun yanında, en eskisi 1980’li yıllarına dayanan 3.572 yapı içerisinde hangi yapıların neye göre yıkım planına alındığına ilişkin bir düzenleyici işlem olmadığı gibi herhangi yazılı bir kritere de rastlanmamıştır.
Kamu İdaresi cevabında, bulguya katıldığını belirtmiş olup söz konusu hususun düzeltilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığını ifade etmiştir.
Sonuç olarak; Belediye Encümenince haklarında yıkım kararı alınan yapıların yıkılması, bu yapılara imar mevzuatında yer alan idari para cezaları ile diğer yaptırımların uygulanarak takibinin etkin şekilde yapılması gerekmektedir.