|
ÖZET: Kamu İdaresi tarafından kiralanan ve satılan taşınmazların tahmin edilen bedelinin hesaplanmasında yeterli araştırma yapılmadığı tespit edilmiştir. 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, büyükşehir ilçe belediyelerinin ihale dosyalarında, değer tespiti için gerekli bilgi ve görüşlerin alınmadığı, kıymet takdir komisyonunun ise tahmin edilen bedel hesap tutanağında dayanakları belirtmediği görülmüştür. Belediyeler, taşınmazlarının kiralama ve satış işlemlerini 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na uygun olarak gerçekleştirmekle yükümlüdür.
Kanun gereği, tahmin edilen bedelin belirlenmesi için ilgili kurumlar ve bilirkişilerden bilgi alınması gerektiği vurgulanmaktadır. İhalelerde, piyasa koşullarına uygun bir bedel belirlemek için en az üç kişiden oluşan bir komisyonun görevlendirilmesi ve resmi emsal bedellerine uyulması önemlidir. Ancak yapılan incelemelerde, taşınmazların değer tespitinde gerekli araştırmaların yapılmadığı ve sadece parasal tutarın yazıldığı tespit edilmiştir. Bu durum, taşınmazların gerçek değerleri üzerinden kiraya verilmesi veya satışının gerçekleştirilmesinde sorunlar yaratabilir. Sonuç olarak, kamu idarelerinin taşınmazlarının kiralanması ve satışı süreçlerinde tahmin edilen bedelin mevzuata uygun bir şekilde belirlenmesi kritik öneme sahiptir. Aksi takdirde, hatalı belirlenen bedeller, taşınmazların değer kaybına yol açabilir ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını olumsuz etkileyebilir. |
BULGU: Kamu İdaresi Tarafından Kiralanan ve Satılan Taşınmazlara İlişkin Tahmin Edilen Bedelin Hesaplanmasında Araştırmanın Yapılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Taşınmaz malların kira ve satışına ilişkin ihale dosyalarının incelenmesinde, tahmini bedeli tespit etmek amacıyla yeterince araştırma yapılmadığı, değer tespiti yapılırken ilgili yerlerden bilgi ve görüş alınmadığı ve kıymet takdir komisyonunca tespite ilişkin dayanakların tahmin edilen bedel hesap tutanağında yer almadığı görülmüştür.
Belediyeler, mülkiyetlerinde bulunan taşınmazlarının satışı ve kiraya verilmesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun hükümlerine tabi olup kiralama işlemlerini ihale yoluyla yine bu Kanun’da belirtilen esas ve usullere göre gerçekleştirmek zorundadırlar.
Nitekim 2886 sayılı Kanun’un 2’nci maddesine göre bu Kanun’un yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarda ve zamanda karşılanması esastır. Aynı şekilde, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre bir kamu kaynağı olan gelirlerin elde edilmesinde görevli ve yetkili olanlar, bu kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden ve kullanılmasından sorumludur. Bu ilkelere uygun bir ihale ise ancak işin niteliğine ve ticari hayatın gerekliliklerine göre her türlü araştırmanın yapılması ve bunun sonuçlarının ihale sürecine yansıtılması ile mümkün olacaktır.
2886 sayılı Kanun’un 9’uncu maddesinde yapılan düzenlemelere göre, tahmin edilen bedel idarelerce tespit edilecek veya ettirilecek; işin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulacaktır. Bu soruşturmalar sonucunda belirlenmiş olan tahmini bedelin ise, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap cetvelinde gösterileceği ve ihale dosyası arasında saklanacağı düzenlenmiştir.
Kanun maddesinde belirtilen iş ve işlemlerin, işinin ehli olmak şartıyla en az üç kişiden oluşacak komisyon marifetiyle yürütülmesi, piyasa fiyatı araştırma sürecinde resmi kurumlarca bildirilen emsal bedellere riayet edilmesi, gerekmesi halinde gayrimenkul değerleme şirketlerinden hizmet almak suretiyle taşınmaz değerlerinin belirlenmesi, piyasa fiyatı araştırma süreci sonunda ilgili taşınmazın bedeli hakkında oluşan kanaatin bir rapora bağlanarak komisyon üyeleri tarafından imza altına alınması gerekmektedir.
Yapılan incelemede taşınmaz satış ve kiralama işlemlerinde kıymet takdir komisyonu görevlendirildiği ancak satışı gerçekleştirilecek taşınmazlar ile kiraya verilecek taşınmazların, tahmin edilen bedel tespiti için ticaret odası, sanayi odası, borsa, emlakçı gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden vs. görüş alınmadığı, bedel tespit tutanağına sadece parasal tutar yazılarak tahmin edilen bedel bulunduğu tespit edilmiştir.
Taşınmazların satış ve kiralanmasına ilişkin yapılan ihalelerde tahmin edilen bedelin hesaplama şekli 2886 sayılı Kanun’un 9’ncu maddesine aykırılık teşkil etmektedir. Bu tür ihalelerde tahmin edilen bedelin hatalı belirlenmesi varlıkların rayiç bedeli (gerçek değeri) üzerinden kiraya verilememesine/satışının gerçekleştirilememesine yol açabileceğinden, Kamu İdaresi taşınmazlarının satış ve kiralanması ihalelerinde tahmin edilen bedelin mevzuata uygun olarak belirlenmesi gerekmektedir.