Kamu İdaresi Tarafından Kiraya Verilen Jeotermal Kaynağa İlişkin Tahmin Edilen Bedelin Hesaplanmasında Yeterli Araştırmanın Yapılmaması ve Bedelin Düşük Belirlenmesi (Sayıştay)

BULGU: Kamu İdaresi Tarafından Kiraya Verilen Jeotermal Kaynağa İlişkin Tahmin Edilen Bedelin Hesaplanmasında Yeterli Araştırmanın Yapılmaması ve Bedelin Düşük Belirlenmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Ruhsatı Belediyeye ait jeotermal kaynağın kiralanmasına yönelik tahmini bedeli tespit etmek amacıyla yeterince araştırma yapılmadığı, muhammen bedel tespit komisyonu tarafından değer tespiti yapılırken yalnızca benzer 1 adet kiralamanın baz alındığı, sıcak suyun m3 fiyatının 1,00 TL olarak belirlendiği ihale kapsamında yüklenici ile 1,05 TL üzerinden sözleşme imzalandığı görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre bir kamu kaynağı olan gelirlerin elde edilmesinde görevli ve yetkili olanlar, bu kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden ve kullanılmasından sorumludur. Bu ilkelere uygun bir ihale ise ancak işin niteliğine ve ticari hayatın gerekliliklerine göre her türlü araştırmanın yapılması ve bunun sonuçlarının ihale sürecine yansıtılması ile mümkün olacaktır.

Belediyeler, mülkiyetinde veya tasarrufunda bulunan taşınmaz ve hakların kiraya verilmesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun hükümlerine tabi olup bu Kanun’da belirtilen esas ve usullere göre gerçekleştirmek zorundadırlar.

Nitekim anılan Kanun’un 2’nci maddesine göre; bu Kanun’un yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasının esas olduğu ifade edilmiştir.

Aynı Kanun’un 9’uncu maddesinde yapılan düzenlemelere göre, tahmin edilen bedel idarelerce tespit edilecek veya ettirilecek; işin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulacaktır. Bu soruşturmalar sonucunda belirlenmiş olan tahmini bedelin ise, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap cetvelinde gösterileceği ve ihale dosyası arasında saklanacağı düzenlenmiştir.

Kanun maddesinde belirtilen iş ve işlemlerin, işinin ehli olmak şartıyla en az üç kişiden oluşacak komisyon marifetiyle yürütülmesi, piyasa fiyatı araştırma sürecinde resmi kurumlarca bildirilen emsal bedellere riayet edilmesi, gerekmesi halinde konu hakkında uzman bilirkişilerden danışmanlık hizmet alımı kapsamında değerin belirlenmesi, piyasa fiyatı araştırma süreci sonunda ilgili taşınmazın ya da sınırlı ayni hakkın bedeli hakkında oluşan kanaatin bir rapora bağlanarak komisyon üyeleri tarafından imza altına alınması gerekmektedir.

Yapılan incelemelerde; ruhsatı Belediyeye ait jeotermal kaynağın kiralanmasına yönelik tahmini bedeli tespit etmek amacıyla yeterince araştırma yapılmadığı, muhammen bedel tespit komisyonu tarafından değer tespiti yapılırken yalnızca benzer 1 adet kiralamanın baz alındığı, sıcak suyun m3 fiyatının 1,00 TL (KDV hariç) olarak belirlendiği ve tek katılımcının yer aldığı 09.01.2024 tarihli ihale kapsamında, yüklenici ile İR;2011/64/İ1 (ER_3211255-3211256- 3255303) numaralı saha içindeki, tapunun Yeşil Karaağaç Mahallesi 156 ada 1 parseldeki İdareye ait jeotermal kaynak, 250 kw trafo, trafo direği, enerji nakil hattı ve AG panosu bulunan mülkiyete esas taşınmazın, jeotermal kaynağın ruhsat bitiş tarihi olan 30.06.2041 tarihine kadar kiracı tarafından kullanılması ve ihale bedeline yönelik sıcak suyun m3 fiyatının 1,05 TL (KDV hariç) üzerinden 31.01.2024 tarihinde sözleşme imzalandığı tespit edilmiştir.

Jeotermal kaynaklar bakımından zengin olan ve jeotermal tesislere sıcak su ya da ruhsatlı kuyuların kullandırıldığı çevre illerdeki sıcak su fiyatlarına yönelik araştırma yapılmış olup ihalenin gerçekleştirildiği 09.01.2024 tarihi itibarıyla;

Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığından temin edilen bilgilerde; jeotermal suyun turizm tesislerine doğrudan kullandırıldığı durumda sıcak su m3 fiyatının 4.20 TL (KDV dahil) olduğu, ruhsatlı kuyuların kullandırıldığı durumda ise sıcak su m3 fiyatının 2,50 TL (KDV dahil) olduğu tarafımıza iletilmiştir.

Afyon ili sınırları içerisinde jeotermal suların vatandaşlara sunulmasında yetkili kuruluş olan Afjet Afyon Jeotermal Elektrik Üretim Tesisleri Turizm Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinden temin edilen bilgilerde; jeotermal suların turizm tesislerine ulaştırılmasında tarifenin 14,00 TL (KDV dahil) olduğu bilgisi tarafımıza iletilmiştir.

Belediye Meclisinin 20.11.2023 tarih ve 352 sayılı Kararı ile 2024 yılı Ücret Tarifesi belirlenmiş olup İşletme ve İştirakler Müdürlüğü tarafından aboneli işyeri kullanıcılara yönelik soğuk su tarifesine ilişkin detaylar aşağıdaki tabloda verilmiştir;

Tablo 9: 2024 yılı Aboneli İşyeri Su Tarife Cetveli

Tablodaki bilgilerden de görüleceği üzere, aboneli işyeri kullanıcılarına m3’ü 10.75 TL’den sunulan soğuk suya nazaran ve İdarenin komşu illerinde jeotermal kaynakların daha yüksek fiyattan sunulduğu göz önüne alındığında, jeotermal kaynağın kiralanmasına ilişkin bedel tespit komisyonu tarafından belirlenen bedelin düşük kaldığı görülmektedir.

Kamu İdaresince, bulguda belirtilen tespitlere uygun hareket edileceği ifade edilmiştir.

Bu itibarla, 5018 sayılı Kanun’un hüküm altına aldığı, gelirlere ilişkin görevli ve yetkili olanların, bu kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden sorumlu olduğu prensibine uygun hareket edilmesi gerekmektedir.