|
ÖZET: Kamu idaresi tarafından kiraya verilen taşınmazların tahmin edilen bedelinin hesaplanmasında gerekli araştırmaların yapılmadığı tespit edilmiştir. 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, belediyelerin taşınmaz kiralama süreçlerinde, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na uygun olarak değer tespiti için gereken bilgi ve görüşlerin alınmadığı, ayrıca kıymet takdir komisyonunun tahmin edilen bedelin dayanaklarını ihale dosyasında göstermediği belirlenmiştir. Bu durum, taşınmazların piyasa rayiçlerinin altında kiraya verilmesi riskini doğurmakta ve rekabet ortamını olumsuz etkilemektedir.
Kanun gereği, tahmin edilen bedelin belirlenmesi için ticaret odası, sanayi odası gibi kuruluşlardan bilgi edinilmesi ve bu bilgilerin ihale sürecine yansıtılması zorunludur. Ancak yapılan incelemelerde, kiraya verilecek taşınmazların değer tespiti için bu tür kaynaklardan görüş alınmadığı, yalnızca internet üzerindeki ilan bedellerine dayanarak tahmin yapıldığı görülmüştür. Bu yaklaşım, tahmin edilen bedelin ya düşük ya da yüksek belirlenmesine yol açarak, ihaleye katılımı olumsuz etkileyebilir. Kamu idaresi, bu bulgular doğrultusunda gerekli düzeltici önlemleri almakta ve işlemlerin yasal çerçevede yürütülmesi için gereken araştırmaları yapma taahhüdünde bulunmaktadır. Bu bağlamda, tahmin edilen bedelin hesaplanmasında ilgili mercilerden bilgi edinilmesi ve bu bilgilerin ihale dosyasında saklanması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Kamu İdaresi Tarafından Kiraya Verilen Taşınmazlara İlişkin Tahmin Edilen Bedelin Hesaplanmasında Araştırmanın Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Taşınmaz malların kiralanmasına ilişkin ihale dosyalarının incelenmesinde, tahmin edilen bedeli tespit etmek amacıyla araştırma yapılmadığı, değer tespiti yapılırken ilgili yerlerden bilgi ve görüş alınmadığı ve kıymet takdir komisyonunca tespite ilişkin dayanakların tahmin edilen bedel hesap tutanağında yer almadığı görülmüştür.
Belediyeler, mülkiyetinde veya tasarrufunda bulunan taşınmazlarının kiraya verilmesinde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun hükümlerine tabi olup bu Kanun’da belirtilen esas ve usullere göre gerçekleştirmek zorundadırlar.
Nitekim anılan Kanun’un 2’nci maddesine göre; bu Kanun’un yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarda ve zamanda karşılanması esas olduğu ifade edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre bir kamu kaynağı olan gelirlerin elde edilmesinde görevli ve yetkili olanlar, bu kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden ve kullanılmasından sorumludur. Bu ilkelere uygun bir ihale ise ancak işin niteliğine ve ticari hayatın gerekliliklerine göre her türlü araştırmanın yapılması ve bunun sonuçlarının ihale sürecine yansıtılması ile mümkün olacaktır.
2886 sayılı Kanun’un 9’uncu maddesinde yapılan düzenlemelere göre, tahmin edilen bedel idarelerce tespit edilecek veya ettirilecek; işin özelliğine göre gerektiğinde bu bedel veya bu bedelin hesabında kullanılacak fiyatlar belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulacaktır. Bu soruşturmalar sonucunda belirlenmiş olan tahmin edilen bedelin ise, bunun dayanaklarının da eklendiği bir hesap cetvelinde gösterileceği ve ihale dosyası arasında saklanacağı düzenlenmiştir.
Kanun maddesinde belirtilen iş ve işlemlerin, işinin ehli olmak şartıyla en az üç kişiden oluşacak komisyon marifetiyle yürütülmesi, piyasa fiyatı araştırma sürecinde resmi kurumlarca bildirilen emsal bedellere riayet edilmesi, gerekmesi halinde gayrimenkul değerleme şirketlerinden hizmet almak suretiyle taşınmaz kira değerlerinin belirlenmesi, piyasa fiyatı araştırma süreci sonunda ilgili taşınmazın kira bedeli hakkında oluşan kanaatin bir rapora bağlanarak komisyon üyeleri tarafından imza altına alınması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde; taşınmaz kiralama işlemlerinde kıymet takdir komisyonu görevlendirildiği ancak kiraya verilecek taşınmazların, tahmin edilen bedel tespiti için ticaret odası, sanayi odası, borsa, emlakçılar meslek odası gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden vs. görüş alınmadığı, internet sayfalarında yer alan ve ilgili taşınmazın fiziki özelliklerine yakın ilan bedellerine bakılmak suretiyle tahmin edilen kira bedelinin bulunduğu tespit edilmiştir.
Bu durum mevzuata aykırılık oluşturmasının yanında, örneğin tahmin edilen bedelin düşük belirlendiği ve istenen rekabet ortamının oluşmadığı durumlarda, İdare taşınmazlarının piyasa rayiçlerinin altında bir bedelle kiraya verilmesi riskini de beraberinde getirmektedir. Aynı şekilde tahmin edilen bedelin yüksek belirlendiği durumlarda da, ihaleye katılımın olmaması nedeniyle yeni bir ihaleye çıkılması ve bunun sözleşmesinin imzalanmasına kadar geçecek süre içinde Kurumun kira gelirinden mahrum kalması gibi bir risk de söz konusudur.
Kamu İdaresince, bulguda belirtilen tespitlerin düzeltilmesine yönelik çalışmaların devam ettiği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, işlemlerin yasal düzenlemelere uygun bir şekilde yürütülmesi ve yukarıda belirtilen risklerin bertaraf edilmesi bakımından, tahmin edilen bedelin tespit edilmesi işlemlerinde, Kanun’da belirtilen mercilerden bilgi edinilmesine yönelik olarak gerekli araştırmaların yapılması ve araştırma sonuçlarının ve tahmin edilen bedelin dayanağı olan hesap tutanağının ihale dosyasında saklanması gerekmektedir.