|
ÖZET: Kamu İdaresi Taşınmazlarının İşgaliye ile Kullanımı İncelemesi
2024 yılı Sayıştay denetim raporunda, bir il belediyesine ait 38 taşınmazın ihale yerine işgaliye yöntemiyle kullanıldığı tespit edilmiştir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu, belediyelerin taşınmazların kiralanması gibi işlemlerinin belirli usullere göre yürütülmesini zorunlu kılmaktadır. Ayrıca, 5393 sayılı Belediye Kanunu, belediye meclisinin taşınmazların kiralanması ve diğer işlemleri için gerekli yetkilere sahip olduğunu belirtmektedir. Taşınmazların üç yıla kadar kiralanması, belediye encümeni kararıyla mümkündür; ancak bu sürenin aşılması durumunda meclis onayı gerekmektedir. Yapılan incelemelerde, kamu idaresinin mülkiyetindeki taşınmazların ihale yapılmadan işgaliye sözleşmesi ile kullanıma sunulduğu ortaya çıkmıştır. Kamu İdaresi, bu taşınmazların halkın ortak kullanım alanları olduğunu ve dolayısıyla ihale gerektirmediğini savunsa da, ilgili mevzuat gereği bu taşınmazların kiralama işlemlerinin 2886 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirilmesi gerektiği açıktır. Ayrıca, belediye sınırları içindeki sahipsiz alanların da belediye tasarrufu altında olduğu ve bu alanların Devlet İhale Kanunu kapsamına girdiği belirtilmiştir. Bu bağlamda, işgaliye sözleşmesi ile kullandırılan taşınmazların kiralama işlemlerinin yasal çerçevede yapılması zorunludur. |
BULGU: Kamu İdaresi Taşınmazlarının İşgaliye ile Kullandırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresine ait 38 adet taşınmazın ihale suretiyle kiralanması usulü yerine işgaliye alınarak kullandırıldığı görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği hükme bağlanmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Meclisinin Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinin (e) bendinde belediye meclisinin görev ve yetkileri, taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek olarak tanımlanmıştır.
Aynı Kanun’un “Encümeninin Görev ve Yetkileri” başlıklı 34’üncü maddesinin (g) bendinde ise taşınmaz mal satımına, trampasına ve tahsisine ilişkin meclis kararlarını uygulamak; süresi üç yılı geçmemek üzere kiralanmasına karar vermek belediye encümeninin görev ve yetkileri olarak tanımlanmıştır.
Anılan mevzuat hükümlerine göre, taşınmazların 3 yıla kadar belediye encümeni kararıyla ihale edilerek kiraya verilmesi mümkündür. 3 yılı aşan kiralamalarda ise belediye meclisinin kararı gereklidir.
2886 sayılı Kanun hükümleri uyarınca da kiralama işlemlerinin ihale usulleri ile gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Kira süresi biten taşınmazlar için yeniden kiralama ihalesine çıkılması ise 2886 sayılı Kanun’un özü gereğidir. Zira kamu taşınmazlarının kiralama dışında başkaca bir şekilde kullandırılmasına ilişkin herhangi bir düzenleme 2886 sayılı Kanun’da yer almamaktadır.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresinin mülkiyetinde bulunan 38 adet taşınmazın (çay ocağı, büfe, lokanta vs.) ihale yapılmaksızın sözleşme ile işgaliye karşılığı kullandırıldığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, belediye mülkiyetinde olan tüm işyerleri için kira sözleşmesi düzenlendiği, bulguya konu edilen yerlerin halkın ortak kullanım alanlarında işgaliye olarak verilen yerler olduğu ve söz konusu yerlerin Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre ihale yoluyla verilecek mülkiyeti belediyeye ait taşınmaz kapsamında olmadığından encümen kararı ile verildiği ifade edilmiştir.
Öncelikle belirtmek gerekirse Belediye Kanunu’nun “Belediye tasarrufundaki yerler” başlıklı 79’uncu maddesinde; belediye sınırları içinde bulunan ve sahipsiz arazi niteliğinde olan seyrangâh, harman yeri, koruluk, dinlenme yerleri, meydanlar, bataklık, çöp döküm sahaları, yıkılmış kale ve kulelerin arsaları ve enkazı ve benzeri yerlerin belediyenin tasarrufu altında olduğu ifade edilmiş olup ayrıca söz konusu taşınmazların Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik gereğince “Orta Malları” ve “Genel Hizmet Alanları” başlıkları altında kayıt altına alınması gerektiği yine anılan Yönetmelik hükümlerinde belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden kıyas yapıldığı takdirde belediye tasarrufu altındaki yerlerin 5393 sayılı Kanun kapsamındaki belediye taşınmazları ile aynı hukuki statüde bulundukları anlaşılmaktadır. Dolayısıyla işgal harcı tahakkuk ettirilerek üçüncü kişilere kullandırılan belediyenin tasarrufu altındaki taşınmazların da Devlet İhale Kanunu kapsamında olduğu konusunda şüphe bulunmamaktadır.
Kamu İdaresi tarafından işgaliye sözleşmesi ile kullandırılan 38 adet taşınmazın kiralama işlemlerinin 2886 sayılı Kanun’daki ihale usulleri ile gerçekleştirilmesi gerekmektedir.