|
ÖZET: Kamu İdaresinin mülkiyetindeki taşınmazlarla ilgili 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporu, mevzuata aykırı işlemleri ortaya koymaktadır. Belediyenin mülkiyetinde bulunan taşınmazlara ilişkin yetkilerin, 5393 sayılı Belediye Kanunu çerçevesinde, belediye meclisinden encümene devredilmesi, hukuka aykırı bir uygulama olarak değerlendirilmiştir. Kanunun ilgili maddeleri, belediye meclisinin karar organı olduğunu ve taşınmazlarla ilgili yetkilerin yalnızca bu meclise ait olduğunu açıkça belirtmektedir. İncelemeler sonucunda, belediye meclisinin yetkilerinin encümene devredildiği ve bu durumun her yıl tekrarlandığı tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, bu uygulamaya son verileceğini ve gelecekte taşınmaz işlemlerinin mevzuata uygun olarak gerçekleştirileceğini ifade etmiştir.
Ayrıca, kamu idaresine ait taşınmazlar üzerinde irtifak hakkı tesis edilmesi ve bu işlemlerin ihale yapılmadan gerçekleştirilmesi de mevzuata aykırı bulunmuştur. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu gereğince, irtifak hakkı tesis etme yetkisi belediye meclisine aittir ve bu hakların tapu kütüğüne tescil edilmesi gerekmektedir. Kamu İdaresi, bu hataların tekrarlanmayacağına dair taahhütte bulunmuştur. Son olarak, kamu idaresine ait taşınmazların dernek ve vakıflara tahsis edilmesi de mevzuata aykırı bir durum olarak tespit edilmiştir. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Belediye Kanunu, taşınmazların yalnızca kamu kurumlarına tahsis edilebileceğini belirtmektedir. Kamu İdaresi, bu tahsislerin iptal edilmesi ve taşınmazların geri alınması için gerekli işlemlerin başlatılacağını bildirmiştir. |
BULGU: Kamu İdaresinin Mülkiyetinde Bulunan Taşınmazlara İlişkin Hatalı İş ve İşlemlerin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresi mülkiyetinde bulunan taşınmazlara ilişkin mevzuata aykırı işlemlere aşağıda yer verilmiştir.
Belediye Meclisinin Yetkilerinin Belediye Encümenine Devredilmesi
Kamu İdaresinde; 5393 sayılı Belediye Kanunu ile belediye meclisine verilen yetkilerin mevzuata aykırı olarak belediye encümenine devredildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun; “Belediye Meclisi” başlıklı 17’nci maddesinde belediye meclisinin belediyenin karar organı olduğu ve ilgili kanunlarda gösterilen usul ve esaslar çerçevesinde seçilmiş üyelerden oluştuğu, “Meclisin Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde belediye meclisinin görev ve yetkileri, “Encümenin Görev ve Yetkileri” başlıklı 34’üncü maddesinde ise belediye encümeninin görev ve yetkileri tahdidi olarak sayılmış böylece iki organın görev ve yetkileri ayrı ayrı düzenlenmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Yetki Devri” başlıklı 42’nci maddesinde; belediye başkanının görev ve yetkilerinden bir kısmını uygun gördüğü takdirde, yöneticilik sıfatı bulunan belediye görevlilerine devredebileceği düzenlenmiştir. Söz konusu kanunda bu düzenlemeden başka hiçbir maddede yetki devrine ilişkin düzenleme yapılmamıştır. Mevzuatın açıkça öngörmediği durumlarda yetki devrinin söz konusu olamayacağı yerleşik içtihatlar ve doktrinlerde kabul edilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde belediye meclisinin belediyenin karar organı olduğu, üyelerinin seçimle iş başına geldiği, yetkilerinin kanunda açıkça belirtildiği ve belediye meclisinin yetkilerinin devrine dair kanunlarda herhangi bir hüküm bulunmadığı görülmektedir.
Yapılan incelemede, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 18’inci maddesinin (e) bendinde belediye meclisine verilen taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar verme yetkisinin, belediye meclisinin 10.04.2019 tarih ve 30 No.lu kararı ile belediye encümenine devredildiği ve her yıl bu kararın yenilendiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, belediye meclisi yetkilerinin belediye encümenine devredilmesi uygulamasına son verildiği ve bundan sonraki taşınmaz işlemlerinin mevzuata uygun olarak yürütüleceği ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından Kanun’da belediye meclisine verilen görev yetkilerin başka bir organa devredilmemesi, doğrudan belediye meclisi tarafından kullanılması ve söz konusu meclis kararının iptal edilmesi gerekmektedir.
Kamu İdaresi Mülkiyetindeki İki Adet Taşınmaz Üzerinde Mevzuata Aykırı İrtifak Hakkı Tesis Edilmesi
Kamu idaresi mülkiyetinde bulunan iki adet taşınmaz üzerinde mevzuata aykırı olarak encümen kararıyla, süresiz ve ihale yapılmadan irtifak hakkı tesis edildiği görülmüştür.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Sınırlı Ayni Haklar” başlıklı ikinci kısmında üst hakkı irtifak hakkı olarak sayılmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Meclisin Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinin (e) bendinde; taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermenin belediye meclisine ait bir yetki olduğu düzenlenmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütüleceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; belediyenin mülkiyetinde yer alan taşınmazların üzerinde irtifak hakkı tesis edilmesine karar verme yetkisinin belediye meclisine ait olduğu, irtifak hakının 30 yılı geçemeyeceği ve bu karardan sonra gerçekleşecek işlemlerin 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda yer alan ihale usullerine tabi olduğu görülmektedir. Son olarak bu irtifak hakkının geçerli olabilmesi için tapu kütüğüne tescil edilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede; ülkiyeti belediyeye ait olan 2 adet taşınmaz üzerinde şahsın başvurusu üzerine encümeni kararı ile ihale yapılmadan süresiz ve ücretsiz irtifak hakkı verildiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında, bundan sonraki süreçte söz konusu hatanın tekrarlanmayacağı ve konu ile ilgili gerekli işlemlerin başlatılacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından mülkiyetinde bulunan taşınmazlar üzerinde tesis edilecek irtifak haklarınına ilişkin kararın belediye meclisi tarafından alınması, 30 yılı geçmemesi, belediye encümeni tarafından 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre ihale işlemlerinin yürütülmesi ve irtifak hakkının tapu kütüğüne tescil edilmesi gerekmektedir.
Kamu İdaresi Mülkiyetindeki Taşınmazların Vakıf ve Derneklere Tahsis Edilmesi
Kamu idaresine ait taşınmazlardan bazılarının mevzuata aykırı bir şekilde dernek ve vakıflara tahsis edildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Taşınmaz Tahsisi” başlıklı 47’nci maddesi ile; kamu idarelerinin, kanunlarında belirtilen kamu hizmetlerini yerine getirebilmek için mülkiyetlerindeki taşınmazlarla, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerleri, birbirlerine ve köy tüzel kişiliklerine bedelsiz olarak tahsis edebileceği ve tahsis edilen taşınmazların amacı dışında kullanılamayacağı hususu hüküm altına alınmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 75’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; belediyelerin, kendilerine ait taşınmazları, aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebileceği veya süresi yirmi beş yılı geçmemek üzere tahsis edilebileceği ve bu taşınmazların aynı kuruluşlara kiraya verilebileceği ifade edilmiştir.
Anılan Kanun’un “Meclisin Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde ise; taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına karar vermenin belediye meclisinin görev ve yetkileri arasında olduğu belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen Kanun hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi sonucunda; belediyelerin, meclis kararı ile mülkiyetlerindeki taşınmazları asli görev ve hizmetlerde kullanmak üzere sadece kamu kurum ve kuruluşlarına tahsis edebileceği, kamu kurum ve kuruluşları dışında dernek, vakıf ya da meslek kuruluşlarına taşınmaz tahsisi yapamayacağı anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, mülkiyeti belediyeye ait olan bazı taşınmazların belediye mecli kararı ile mevzuata aykırı olarak dernek ve vakıflara tahsis edildiği görülmüştür.
Ayrıca; 2016 yılında herhangi bir meclis veya encümen kararı olmadan (şifaen) işyerinin bir derneğe, 2015 yılında herhangi bir meclis veya encümen kararı olmadan (şifaen) iş yerinin bir derneğe kullandırıldığı görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, protokol süreleri göz önünde bulundurularak taşınmazların vakıf ve derneklerden geri alınması için gerekli işlemlerin başlatılacağı ifade edilmiştir.
Kamu idaresine ait taşınmazların yalnızca kamu kurumlarına mevzuata uygun bir şekilde tahsis edilmesi, özel hukuk tüzel kişilerine tahsis işlemi gerçekleştirilmemesi ve söz konusu tahsis işlemlerinin iptal edilmesi gerekmektedir.
Taşınmazların İhale Yapılmaksızın Kiraya Verilmesi
Kamu İdaresine ait taşınmazların ihale yapılmadan doğrudan belediye encümeni kararı ile kiraya verildiği görülmüştür.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütüleceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede; belediyeye ait taşınmazların mevzuata aykırı olarak ihale yapılmaksızın belediye encümeni kararı ile kiraya verildiği görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, kira süresi biten taşınmazların ihale ile kiraya verildiği, bundan sonraki kiralama işlemlerinde mevzuata uyulacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından taşınmazların 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda yer alan ihale usulleri kullanılarak kiraya verilmesi gerekmektedir.