|
ÖZET: Kamu İdaresinin tasarrufunda bulunan yol ve meydanların işgaliyle ilgili olarak, ecrimisil yerine işgal harcı alınması uygulamasının 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda ele alındığı görülmektedir. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 52. maddesi, belediye sınırları içindeki alanların geçici işgali için işgal harcı alınacağını belirtirken, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. maddesi de ilgili düzenlemelerin belediye taşınmazları için geçerli olduğunu vurgulamaktadır. Ecrimisil talebi için, idarelerin işgalden zarar görmüş olmasının gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmadığı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemelerde, kamu alanlarının işgali sonucu bazı işyerlerinden işgal harcı alınırken, diğerlerinden ecrimisil talep edilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Örnek olarak, iki sokakta yapılan yoklamalar sonucunda, 30 işyerinden 28’inin ecrimisil ödemesi gerekirken yalnızca işgal harcı alındığı belirlenmiştir. Kamu İdaresi, işgallerle ilgili tespit işlemlerinin başlatıldığını ve yasal süreçlerin uygulanacağını bildirmiştir. Sonuç olarak, kamu alanlarının işgaliyle ilgili mevzuatın etkin bir şekilde uygulanması ve ecrimisil tahakkuk ettirilerek işgallere son verilmesi gerekmektedir. Ayrıca, 775 sayılı Gecekondu Kanunu hükümlerinin, izinsiz yapıların yıkımı konusunda devreye sokulması önem arz etmektedir. |
BULGU: Kamu İdaresinin Tasarrufunda Bulunan Yol ve Meydanların İşgalinden Ecrimisil Yerine İşgal Harcı Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresinin tasarrufunda bulunan yol ve meydan gibi genel hizmetlere ayrılmış alanların işgalinden ecrimisil yerine işgal harcı alındığı görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 52’nci maddesinde, belediye sınırları içinde bulunan ve maddede sayılan yerlerden herhangi birinin satış yapmak veya sair maksatlarla ve yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınarak geçici olarak işgal edilmesinin işgal harcına tabi olduğu belirtilmiştir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15 inci maddesinde 2886 sayılı Kanun hükümlerinin belediye taşınmazları için de uygulanacağı belirtirmiştir.
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun “Ecrimisil ve Tahliye” başlıklı 75’inci maddesinde idarenin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilerek ecrimisil isteneceği belirtilmiştir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olmasının gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmayacağı ifade edilmiştir.
775 sayılı Gecekondu Kanunu’nun 2’nci maddesinde; gecekondu deyimi ile imar ve yapı işlerini düzenleyen mevzuata ve genel hükümlere bağlı kalınmaksızın, kendisine ait olmayan arazi veya arsalar üzerinde, sahibinin rızası alınmadan yapılan izinsiz yapıların kastedildiği, “Yeniden Gecekondu Yapımının Önlenmesi” başlıklı 18’inci maddesinde; belediye sınırları içinde veya dışında, belediyelere, Hazineye, özel idarelere, katma bütçeli dairelere ait arazi ve arsalarda veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerde yapılacak, daimi veya geçici bütün izinsiz yapıların, inşa sırasında olsun veya iskan edilmiş bulunsun, hiçbir karar alınmasına lüzum kalmaksızın, belediye veya Devlet zabıtası tarafından derhal yıktırılacağı, belediyelerin ilgili mülki amire başvurarak yardım istemesi halinde mülkiye amirlerinin Devlet zabıtası ve imkanlarından faydalanmak suretiyle izinsiz yapıların yıkımı konusunda yükümlü oldukları, 22’nci maddesinde ise; sahipleri tarafından yıktırılmayan yapıların enkazı sahiplerine ait olmak üzere belediyelerce yıktırılacağı ve yıkım masrafının %10 fazlasıyla ilgiliden alınacağı belirtilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, işgaliye uygulamasının, yetkili mercilerden usulüne uygun izin alınması halinde, sınırları belirli, ancak belli şartlarda başvurulan ve geçici işgallerde uygulanan bir usul olduğu, taşınmaz malların gerçek ve tüzel kişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden ecrimisil alınması gerektiği, ecrimisil talep edilebilmesi için, idarenin işgalden dolayı bir zarara uğramış olmasının gerekmediği ve fuzuli şagilin kusurunun aranmadığı, işgal edilen taşınmaz malın idarenin talebi üzerine bulunduğu yer mülki amiri tarafından tahliye ettirilerek idareye teslim edileceği, geçici olmayan ve yerinden yıkım harici kaldırılamayan sabit yapıların ise; belediye sınırları içinde veya dışında, belediyelere, Hazineye, özel idarelere, katma bütçeli dairelere ait arazi ve arsalarda veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerde yapılacak, daimi veya geçici bütün izinsiz yapıların, inşa sırasında olsun veya iskan edilmiş bulunsun, hiçbir karar alınmasına lüzum kalmaksızın, belediye veya devlet zabıtası tarafından derhal yıktırılacağı anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresinin tasarrufunda bulunan ve genel hizmetlere ayrılan kaldırımlara ahşap malzeme ve demir profil kullanılarak platform şeklinde sabit yapıların yapıldığı, bazı yerlerin ise beton büyük saksılar koyularak etraflarının çevrilerek kapatıldığı, bu işlemlerin sonucu olarak bahsi geçen yerlerde mükelleflerin kendi özel alanlarını oluşturacak şekilde kaldırımları işgal ettiği ve İdare tarafından bu yerlerin bazılarından işgal harcı alındığı, bazılarında ise herhangi bir işlem yapılmadığı belirlenmiştir. Örnek olarak seçilen iki sokakta İdare tarafından yapılan yoklamalar neticesinde, toplam 30 işyerinden 28 tanesinin ecrimisil ödemesi gerekirken bu işyerlerinden işgal harcı alındığı ayrıca 2 tanesinden ise herhangi bir bedel alınmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında kamu alanların işgaliyle ilgili tespit işlemlerinin başlatıldığı ve tespit edilen her türlü aykırılıkla ilgili yasal sürecin uygulanacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından sabit yapılarla işgal edilen yerler için ecrimisil tahakkuk ettirilerek işgallere son verilmesinin sağlanması ve mevzuata aykırı olarak inşa edilen yapılara ilişkin olarak 775 sayılı Gecekondu Kanunu hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.