|
ÖZET: Kamu İhale Kanunu’na tabi olan bir belediye şirketinin, 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında gerçekleştirdiği alımlara ilişkin usul ve esasların belirlenmediği tespit edilmiştir. Bu Kanun, idarelerin mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin nasıl yürütüleceğini düzenlemekte ve istisna kapsamındaki alımları da belirlemektedir. İlgili düzenlemeler, alımların Hazine garantisi veya bütçe transferi dışında, belirli bir maliyet sınırını aşmaması gerektiğini vurgulamaktadır.
Yapılan incelemelerde, şirketin istisna kapsamında alımlar gerçekleştirdiği ancak bu alımlara dair gerekli usul ve esasların oluşturulmadığı görülmüştür. Şirketin cevabında, 01.02.2024 tarihli bir yönerge ile genel bir düzenleme yapıldığı belirtilse de, bu düzenlemenin Kanun’un temel ilkeleri ve yasaklama hükümlerini yeterince kapsamadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, istisna kapsamında gerçekleştirilecek alımlar için, Kanun’un öngördüğü ilkeler doğrultusunda usul ve esasların hazırlanması ve yetkili kurullarda onaylanarak yürürlüğe girmesi gerekmektedir. |
BULGU: Kamu İhale Kanun’a Göre İstisna Kapsamında Yapılacak Alımlar İçin Usul ve Esasların Belirlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi olan Şirketin ticari faaliyetleri çerçevesinde Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendinde yer alan istisna hükmüne göre yapacağı alımlarına ilişkin usul ve esaslarının belirlenmediği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 2’nci maddesi ile Kanun kapsamında yer alan idareler sayılmış olup, ilgili idarelerin kullanımında bulunan ve her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği belirtilmiştir. Kanun’un 3’üncü maddesinde ise ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri haricinde bu Kanun’a tabi olmayan ve istisna kabul edilen alımlar sayılmıştır. Söz konusu maddenin (g) bendinde istisna kapsamı; “2’nci maddenin birinci fıkrasının (b) ve (d) bentlerinde sayılan kuruluşların, ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, Hazine garantisi veya doğrudan bütçenin transfer tertibinden aktarma yapmak suretiyle finanse edilenler dışındaki yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli ikitrilyon üçyüzmilyar Türk Lirasını aşmayan mal veya hizmet alımları,” şeklinde belirtilmiştir. Kanun’un yasaklar ve cezalarla ilgili düzenlemeleri ise 58 ile 61’inci maddeleri arasında düzenlenmiş olup, Kanun’un 60’ıncı maddesinde görevlilerin cezai sorumluluğu açıklanarak, ilgili maddenin son fıkrasında “5’inci maddede belirtilen ilkelere ve 62’nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında da yukarıda belirtilen müeyyideler uygulanır” düzenlemesi ile görevlilerin cezai sorumluluğu kapsamı genişletilmiştir. Ayrıca 60’ıncı maddenin son fıkrasında atıfta bulunulan 5’inci maddede belirtilen ilkeler ile idarelerin bu Kanun’a göre yapacakları ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu; aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
Bu çerçevede, 3’üncü maddeye göre istisna tutulan alımlarla ilgili olarak, 4734 sayılı Kanun’da esas ve usullerin belirlenmesine ilişkin Kanun’un temel ilkelerine, yasak ve ceza hükümleri ile 62’nci maddede yer alan hususlara uyulması zorunluluğu doğmakta ve bu kapsamda temin edilecek ihtiyaçlar için esas ve usul belirlenmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.
Diğer taraftan, 4964 sayılı Kanun’un geçici 1’inci maddesinin ikinci fıkrasındaki; “4734 sayılı Kanunun 3’üncü ve geçici 4’üncü maddelerinde bu Kanunla yapılan değişikliklerden dolayı hazırlanması ve yürürlüğe konulması gereken esas ve usuller, bu Kanunun yayımlandığı tarihten itibaren otuz gün içinde hazırlanır ve yürürlüğe konulur. Bu düzenlemelerin yayımlanmasına kadar idareler, 4734 sayılı Kanun’un bu Kanunla değiştirilmeden önce yürürlükte bulunan 3’üncü ve geçici 4’üncü maddeleri gereği hazırlanan ve yürürlüğe konulan esas ve usulleri uygulamaya devam ederler” ifadesi ile 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesine göre istisna tutulan alımlarla ilgili esas ve usullerin belirlenmesine cevaz verilmektedir.
Yapılan incelemede, Şirket tarafından Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendinde yer alan istisna hükmüne göre alımlar yapıldığı ancak alımlara ilişkin usul ve esasların belirlenmediği görülmüştür.
Şirket cevabında, 01.02.2024 tarihli IMS20.a01 doküman no’lu yönerge ile oluşturulduğu belirtilmiştir. Ancak söz konusu maddede genel bir düzenleme yapılmış olup,
yapılan düzenleme 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerini, yasaklama ve ceza hükümlerini kapsamamaktadır.
İstisna kapsamında yapılacak alımlarla ilgili usul ve esasların, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerini, yasaklama ve ceza hükümlerini kapsayacak şekilde hazırlanıp Şirketin yetkili kurullarında görüşülerek yürürlüğe konulması gerekmektedir.